Was Miep Diekmann de invloedrijkste naoorlogse schrijver?

Ja, ongetwijfeld. Miep Diekmann (die op 9 juli op 92-jarige leeftijd is overleden) heeft vanaf ongeveer 1955 tot tegen het eind van de vorige eeuw haar eigen stempel op de Nederlandse jeugdliteratuur gedrukt.

Haar eerste boeken waren nog vrij conventioneel. Negen jaar na haar debuut in 1947 verscheen De boten van Brakkeput, dat bekroond werd als Kinderboek van het jaar. Vanaf die tijd sneed ze in haar boeken onderwerpen aan die tot die tijd taboe waren in kinderboeken, zoals discriminatie, politiek, verkrachting, zelfmoord en seksualiteit.

Ze was er een voorstander van om kinderen serieus te nemen, en hen in boeken een beeld te geven van de wereld waarin ze opgroeien. En hen daarbij kennis te laten maken met andere culturen, andere gewoontes en andere opvattingen.

Voor haar boeken ontving ze verschillende belangrijke prijzen in binnen- en buitenland, met als hoogtepunt de Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur in 1970, voor haar hele oeuvre.

Daarnaast was ze coach van beginnende kinderboekenschrijvers, met name uit de Nederlandse Antillen. Ook met de Tsjechische jeugdliteratuur had ze een speciale band. Ook was ze actief als recensent en vertaler.

Vanavond lees ik Nooit meer een lampion, dat bijna 60 jaar oud is. Omdat het een realistisch jeugdboek is, doet het hier en daar een beetje gedateerd aan, met een vuilnisman die een eigen kar heeft, een orgelman die langs de deuren gaat, bepaalde beroepen die nog in hoog aanzien stonden. Maar het thema van een jongen die zich een buitenstaander voelt is natuurlijk universeel.

Wie kregen de meeste Vlag en Wimpels?

Op 21 juni werden de winnaars van de Griffels, Penselen en Paletten 2017 bekendgemaakt. En de winnaars van de Vlag en Wimpels; deze prijs gaat naar boeken die net geen Griffel of Penseel wonnen. De Vlag en Wimpels zijn al bijna 40 jaar oud: de eerste werden toegekend in 1980. Wie wonnen er in al die jaren de meeste?

Er zijn twee Vlag en Wimpels: voor de tekst en voor de illustraties. Die voor tekst is aan 283 verschillende personen toegekend. 220 personen ontvingen hem een maal. Vier van de mensen die hem dit jaar ontvingen, kregen hem al eerder: Edward van de Vendel, Hans Hagen, Gideon Samson en Marc ter Horst. Edward van de Vendel en Hans Hagen staan zelfs in de top-10: voor Edward van de Vendel was het de zesde, Hans Hagen ontving er eentje minder.

De top:

7x Ted van Lieshout, Bette Westera
6x Joke van Leeuwen, Edward van de Vendel
5x Guus Kuijer, Peter van Gestel, Hans Hagen
4x Cynthia Voigt, Arnold Lobel, Selma Noort, Harm de Jonge, Miep Diekmann, Henri Van Daele

De Vlag en Wimpel voor illustraties is aan 92 verschillende personen uitgereikt. 26 kregen hem meer dan eens. De top:

5x Quentin Blake, Tony Ross, Sylvia Weve
4x Arnold Lobel, Thé Tjong-Khing, Dieter Schubert
3x Rotraut Susanne Berner, Sieb Posthuma, Jean Dulieu, Ingrid Schubert, Wolf Erlbruch

Je kunt de lijstjes natuurlijk ook optellen. Dan ziet de top er zo uit:

8x Arnold Lobel
7x Ted van Lieshout, Bette Westera, Joke van Leeuwen
6x Edward van de Vendel
5x Max Velthuijs, Guus Kuijer, Hans Hagen, Peter van Gestel, Tony Ross, Sylvia Weve, Quentin Blake

Arnold Lobel verdiende zijn Vlag en Wimpels in relatief korte tijd: tussen 1981 en 1986, toen er nog wat kwistiger met deze prijs gestrooid werd.

Welke boeken zijn na 2012 in het Zweeds vertaald?

Joke vroeg: “September 2018 is er in Småland het eerste SmåBUS festival, een boekenfestival met lezingen en workshops voor gepubliceerde kinderboekenschrijvers en illustratoren van verschillende landen.
Sommige deelnemers uit Nederland en België kunnen een travelgrant krijgen, maar enkel indien ze een boek (of meerdere boeken) hebben dat naar het Zweeds is vertaald. Kun jij erachter komen welke Nederlandse en Belgische kinderboeken na 2012 naar het Zweeds vertaald zijn?”

Het Nederlands Letterenfonds heeft een kopje ‘Schrijvers en vertalers‘. Het formulier op die pagina lijkt niet lekker te werken. Maar ze hebben ook een Vertalingendatabase en daarmee kunnen dit soort vragen uitstekend opgelost worden. Kies voor Zelf zoeken, selecteer bij ‘Taal’ Zweeds, bij ‘Jaar’ van 2013 tot 2017, bij ‘Genre’ Kinder- en jeugdliteratuur of Prentenboek of Sprookje. Die zoekacties leveren respectievelijk 10, 5 en 0 titels op. Onder andere van Jef Aerts, Toon Tellegen, Marit Törnqvist en Max Velthuijs.

Het lijkt erop dat de database behoorlijk compleet is. Als je alleen zoekt op Kinder- en jeugdliteratuur, zonder verdere beperking, levert dat bijna 7000 titels op.

Welke boeken zijn er over sociaal-emotionele thema’s?

Een vraag van neef Ralf: “Ik heb onderzoek gedaan naar hoe spel gebruikt wordt in de kleuterklassen. Daaruit kwam naar voren dat leerkrachten nauwelijks aandacht besteden aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Nu ben ik eigenlijk we benieuwd of je een aantal voorbeelden hebt waar sociale en emotionele thema’s worden besproken.

Waaronder:
– het overlijden van (groot)ouders.
– echtscheidingen
– psychiatrische kinderstoornissen
– etc.”

In het algemeen is de beste website om dit soort vragen te beantwoorden Leesplein. Via 0-6 jaar > Boeken zoeken > Op onderwerp kom je in een lijst met ruim 70 thematische boekenlijsten, die regelmatig bijgewerkt worden.

Hier vind je onder andere een lijst over dood en een lijst over echtscheiding.

Boeken over psychiatrische kinderstoornissen zijn lastiger te vinden. Leesplein heeft een lijst over ‘Ziekte en beperkingen’, maar daarin vind je geen boeken over psychiatrische stoornissen. Ook de website Lees je beter, gespecialiseerd in boeken over ziek zijn, heeft voor deze leeftijd geen titels.

Zoeken in het Centraal Bestand Kinderboeken levert wel een paar titels voor kleuters op, maar die gaan over ouders met een psychische stoornis:

  • Papa is paars / Juliette Meijer
  • De kleurendief / Andrew Fusek Peters & Polly Peters
  • Kleuren voor papa / Barbara Van Dromme

Het lijkt er dus op dat over dit laatste thema nog maar heel weinig boeken verschenen zijn.

In welk prentenboek rijdt een auto naar de bek van een monster?

Een vraag van Margaret:

“Hallo, een poos geleden hadden wij een klant die zocht naar een ouder kinderboek waarvan hij de titel niet meer wist, maar dat altijd in zijn herinnering is blijven hangen. Nu deel ik zijn leed, want ik kom er niet achter en kan niet meer stoppen met zoeken. Het is getekend in een Fred Spier-achtige stijl, en het gaat over een paar wezens die in een auto rijden die ze steeds weer moeten ombouwen en aanpassen aan de weg, totdat aan het einde blijkt dat die weg de tong van een groot beest is. Weet jij misschien om welk boek het gaat?”

Ja, dat weet ik. Het gaat om het prentenboek Waar gaat dat heen?, van Yasuko Kimura (Het Spectrum, 1977).

De speurtocht

Dat was natuurlijk vast al eerder geprobeerd, maar ik gebruikte eerst Google. De zoekwoorden prentenboek tong auto leverde deze treffer uit 2006 op. Die gaf me wat extra informatie: het boek was in 2006 al een jaar of 20 oud, dus van voor 1985. Bovendien ging het om een monster in plaats van een beest.

Vervolgens schakelde ik over naar het Centraal Bestand Kinderboeken (CBK), dat voor dit soort vragen eigenlijk altijd de beste bron is. Ik zocht op tong en keek naar boeken voor 1985, maar dat leverde helaas niets op.

Ik heb een hele reeks jaarboeken ‘Boek en Jeugd’ staan, met daarin korte beschrijvingen van kinderboeken. In het deel ’83/’84 nam ik de hele rubriek ‘Naar school (vanaf 4 jaar)’ door, maar ook dat leverde niets op. Ik ging verder met deel ’79/’80, zonder dat ik daar veel van verwachtte.

Halverwege ging ik toch weer terug naar het CBK. Ik zocht op monster prentenboeken, keek naar boeken voor 1985 en daar rolde het boek er opeens uit. Met de beschrijving:

Enkele dieren rijden in hun zelfgebouwde auto op een lange weg, bijna in de muil van monster slokop’. De uit enkele regels bestaande tekst van dit prentenboek is niet erg boeiend of opwindend, en de naamloze fantasiediertjes komen hierin niet uit de verf, blijven abstract. De estetische illustraties in wat matte tinten laten een vermenging van oosterse vormgeving met westerse invloeden zien. Daar waar de kunstenaar het meest herkenbaar Japans bezig was, werd de tekening het sterkst. Hoewel van wisselend niveau zijn ze toch afkomstig uit een getalenteerd handje.

Hoera! In Boek en Jeugd ’79/’80 bleek het trouwens ook te staan (ik vermoed dat de teksten uit deze jaarboeken integraal in CBK staan). Toen ik met Google zocht naar “waar gaat dat heen” kimura bleek trouwens dat iemand anders op Twitter vorig jaar het antwoord ook al gevonden had. Dat is dan weer een beetje jammer.