Worden kinderboeken diverser?

Al eerder onderzocht ik de diversiteit van honderden kinderboeken uit 2019. Ik keek daarbij naar de verhouding tussen jongens en meisjes, etnische diversiteit en seksuele diversiteit. Inmiddels zijn we een paar jaar verder. Zijn er sindsdien dingen veranderd? En hoe verhouden hedendaagse kinderboeken zich met oudere kinderboeken op het gebied van diversiteit?

Kinderboeken uit 2019, 2020 en 2021 en kinderboeken van voor 2011

In mijn vorige onderzoek ging ik uit van 625 kinderboeken uit 2019 (ongeveer een kwart van de jaarlijkse kinderboekenproductie). Ik las in de jaren daarna nog enkele tientallen kinderboeken uit dat jaar. Ook van kinderboeken uit 2020 en 2021 turfde ik de diversiteit. Verder herlas ik een aantal oudere boeken, die ik ook turfde. Het aantal oudere boeken is klein vergeleken met de aantallen boeken uit de afgelopen jaren, dus de cijfers over de jaren voor 2011 zijn wat minder betrouwbaar.

Jaar / jarenAantal gelezen kinderboeken
voor 201188
2019705
2020339
2021252

Ik lees veel verschillende boeken: van prentenboeken tot YA, van tientallen verschillende uitgeverijen, vertaald en oorspronkelijk Nederlands. De steekproeven zijn flink (zeker in 2019), maar ik heb natuurlijk wel mijn voorkeuren, dus ik weet niet zeker of de boeken die ik gelezen heb, representatief zijn voor het totale aanbod. Maar de cijfers hieronder zullen in ieder geval een indicatie geven.

Meisjes en jongens

Van de boeken die ik las, bekeek ik of de belangrijkste personages vrouwelijk of mannelijk waren. Soms was dat niet vast te stellen, bijvoorbeeld als de personages dieren waren. In de tabel hieronder zie je de percentages voor verschillende jaren.

voor 2011201920202021
Uitsluitend mannelijk7,95%11,63%10,03%6,75%
Hoofdzakelijk mannelijk37,50%24,26%26,55%25,40%
Gelijk verdeeld42,05%39,86%41,00%41,27%
Hoofdzakelijk vrouwelijk11,36%8,94%16,22%19,44%
Uitsluitend vrouwelijk0%7,38%2,06%3,57%
Nvt / onbekend1,14%7,94%4,13%3,57%

De trend is duidelijk. het gat tussen het aantal boeken waarin jongens in de meerderheid zijn en het aantal boeken waarin meisjes in de meerderheid zijn, is aan het slinken, maar het gat is er nog wel. In 2021 had 32,15% van de kinderboeken een meerderheid aan mannelijke personages, en 23,01% een meerderheid aan vrouwelijke personages. Een verschil van 9,14 procentpunt dus. Maar in de boeken van voor 2011 was dat verschil 34,09 procentpunt, dus er zijn al flinke stappen gemaakt.

Wit en zwart

Verder keek ik naar de huidskleur van de belangrijkste personages in de boeken. Die is natuurlijk wat makkelijker vast te stellen in een boek met plaatjes. In een boek met alleen woorden is er vaak alleen maar indirect bewijs (zoals de naam van een persoon of het land waar de persoon vandaan komt). Soms is er helemaal geen sprake van huidskleur, bijvoorbeeld als het boek over dieren gaat. In de tabel hieronder ga ik uit van het aantal niet-witte mensen.

voor 2011201920202021
Geen52,27%34,04%38,05%34,92%
In illustraties2,27%7,80%7,37%7,54%
Bijpersonen26,14%7,66%6,78%3,97%
Enkele personen5,68%19,29%23,30%30,56%
Alle / meeste personen3,41%10,07%10,91%11,90%
Nvt / geen mensen10,23%21,13%13,57%11,11%

Ook hier is de trend duidelijk. Het aantal boeken met alleen maar witte mensen blijft de laatste jaren ongeveer gelijk, maar het aantal boeken met meerdere niet-witte hoofdpersonen neemt flink toe. En het aantal boeken met alleen maar niet-witte personages stijgt licht.

De verschillen zijn dus al te zien in de laatste drie jaren, maar vergeleken met de boeken van voor 2011 zijn de verschillen erg groot.

Seksuele diversiteit

Tot slot keek ik naar LHBT+-personages in een boek. Daarbij was ik niet veeleisend: als iemand zegt dat ze twee moeders heeft, rekende ik dat al mee.

voor 2011201920202021
Homoseksueel1,14%3,26%4,13%7,54%
Lesbisch3,41%2,13%3,83%4,37%
Homoseksueel & lesbisch1,14%0,28%0,59%1,59%
Biseksueel0%0,43%0%0,40%
Homoseksueel & biseksueel0%0,14%0%0,40%
Homoseksueel, lesbisch & biseksueel0%0%0,29%0,40%
Transgender0%0,43%0,29%0%
Homoseksueel, biseksueel & transgender0%0%0,29%0%
Lesbisch & transgender0%0,28%0,29%0,40%
Homoseksueel, lesbisch & transgender0%0%0%0,40%
Lesbisch & biseksueel0%0%0%0,79%
Alle0%0,14%0,29%0,40%
Geen94,32%92,91%89,97%83,33%

De percentages zijn meestal laag, waardoor 1 boek al een verschil kan maken. Het meest interessant is het daarom om naar de rijen ‘Homoseksueel’, ‘Lesbisch’ en ‘Geen’ te kijken. Vooral boeken met homoseksuelen nemen toe, terwijl het aantal boeken met geen seksuele diversiteit duidelijk aan het afnemen zijn.

Conclusie

Worden kinderboeken diverser? was mijn vraag, en het antwoord lijkt me duidelijk: ja! Op alle drie de terreinen waar ik naar keek, zijn verschuivingen te zien: het aantal boeken met voornamelijk jongens in de hoofdrol neemt af, steeds meer kinderen van kleur zijn een belangrijk personage in een boek, en er is meer aandacht voor LHBT+-personages. Van jaar tot jaar zijn de verschillen vaak klein, maar gaat de trend meestal wel in dezelfde richting. En als je de kinderboeken van de afgelopen drie jaar vergelijkt met de kinderboeken van voor 2011, dan zijn de verschillen overduidelijk.

Wil je eieren van Sam? Groene eieren met ham?

Groene eieren met ham van Dr. Seuss verscheen voor het eerst in 1972 bij Het Goede Boek, in de vertaling van Katja en Kees Stip. Een paar jaar later, toen ik in de derde of vierde klas op de lagere school zat, speelde ik het boek met klasgenoten helemaal uit tijdens de weekendviering. Een paar jaar later deden we dat nog eens over, tijdens de avond waarop we afscheid namen van de lagere school.

Meer dan 40 jaar later ken ik nog steeds hele stukken uit mijn hoofd. Het boek is een dialoog tussen twee personen en begint zo:

Ik ben Sam.

Ik ben Sam.

Ik ben Sam uit Amsterdam.

Dat ge-Sam!
Dat ge-Sam!
Ik hou niet van dat gezwam!

Wil je eieren van Sam?
Groene eieren met ham?

Groene eieren met ham?
Nee, die lust ik niet hoor Sam!

Eet je hier of eet je daar?

Ik eet niet hier,
ik eet niet daar,
eet jij dat rare eten maar!
Groene eieren met ham?
Nee, die lust ik niet hoor Sam!

En zo gaat het verder. Sam probeert de naamloze persoon over te halen om de groene eieren met ham te eten, op verschillende plekken, met verschillende dieren. In een huis, met een muis; in een bos, met een vos. Enzovoorts.

Het boek was lang niet leverbaar, maar in 2004 verscheen een herdruk bij Gottmer, in een nieuwe vertaling door Bette Westera. Ik las deze week daarvan de zesde, herziene druk uit 2019 en dat was een vreemde ervaring. Het boek begint zo:

Wie ik ben?

Ik ben Bram.

Ik ben Bram.

Wat Ik-ben-Bram!
Wie Ik-ben-Bram!
Ga weg, ik wil geen
Ik-ben-Bram!

En groene eieren met ham?

Groene eieren met ham?
Nee, Ik-ben-Bram,
daar houd ik niet van.

Wil je ze hier of wil je ze daar?

Ik wil ze niet hier.
Ik wil ze niet daar.
Ik lust ze niet.
Neem jij ze maar.
Ik wil ze nergens,
Ik-ben-Bram,
jouw groene eieren met ham.

Ik pakte er de oorspronkelijke tekst bij. Die gaat zo:

I am Sam.

I am Sam.

Sam I am.

That Sam-I-am!
That Sam-I-am!
I do not like
that Sam-I-am!

Do you like green eggs and ham?

I do not like them,
Sam-I-am.
I do not like
green eggs and ham.

Would you like them here or there?

I would not like them
here or there.
I would not like them
anywhere.
I do not like
green eggs and ham.
I do not like them,
Sam-I-am.

Je ziet: het was een lastige klus voor de vertalers. De zinnen zijn kort, het aantal woorden is heel beperkt (Dr. Seuss gebruikte precies 50 verschillende woorden; ik heb niet nageteld hoeveel dat er in het Nederlands zijn geworden) en het moet nog rijmen ook.

Het begint al met ‘Sam-I-am’, wat eigenlijk onmogelijk te vertalen is zonder iets te verliezen. Katja en Kees Stip verloren iets meer, Bette Westera hield de vorm aan en koos voor beginrijm in plaats van eindrijm, maar moest daarvoor wel de naam van Sam in Bram veranderen. Dat is natuurlijk niet zo erg voor lezers die het boek voor het eerst zien, maar wel voor mensen die het origineel of de eerste vertaling kennen.

Als ik het origineel naast de vertaling van Bette Westera leg, en die vergelijk met de versie die in mijn hoofd zit, denk ik dat Bette Westera wat meer bij het origineel is gebleven, en dat de versie van Katja en Kees Stip wat lekkerder loopt. Maar ja, het is wel lastig om een nieuwe versie objectief te vergelijken met een versie die al bijna een leven lang in je hoofd zit.

Wie is de winnaar van de Kerstvakantie Kwis?

Er waren dit jaar 26 inzendingen, 2 minder dan vorig jaar. Sommige inzendingen kwamen van groepjes. De gemiddelde score was 612 (van de maximaal 1010) punten. Maar liefst 7 mensen kwamen boven de 900 punten uit!

Iedereen vond Bob Popcorn in Amerika, en Viruswereld. Au! werd door één persoon gemist.

De lastigste opgave was De verhalendief. Die hadden maar drie mensen goed. Ook met De goede dieven, Let goed op en Heartstopper ; 1 hadden jullie behoorlijk wat moeite.

Puntentelling

Een compleet goed antwoord (citaat + emoji/raadsel/illustratie + titel + schrijver) leverde 10 punten op. Het ontbreken van een van deze elementen was nog steeds goed voor 7 punten.

Over het algemeen heb ik niet al te streng nagekeken. Als een combinatie fout was, maar ik het vermoeden had dat het wel goed bedoeld was (bijvoorbeeld r2 ipv r20) dan trok ik daarvoor maar 1 punt af.

Een paar mensen leverden een document aan dat zo lastig na te kijken was, dat ik daar wat punten voor heb afgetrokken.

De winnaars

Bij 2 deelnemers keek ik wel heel streng na, omdat ze allebei een volledig ingevuld antwoordvel instuurden. Een van die twee maakte twee kleine foutjes (leerling-tovenaar ipv leerling-toveraar en het verkeerde deel van de serie: Het geheim van de Schaduwgruw ipv Het geheim van Gargantis). De andere had dus een perfecte score. En daarmee is Jacqueline A, nadat ze al verschillende keren tweede was geworden in deze quiz, dus eindelijk de winnaar. Ze was ook nog eens de eerste die instuurde, op Eerste Kerstdag al. Gefeliciteerd Jacqueline! Ik maak € 20,21 over naar het goede doel dat zij mag uitkiezen.

(En als jullie nu denken: “Hoe kan het dat Maria niet heeft gewonnen?“ Maria deed dit jaar niet mee, maar ik ben ervan overtuigd dat als ze wel had meegedaan, ze ook een perfecte score gehaald had).

Uit de andere inzenders trok ik willekeurig de naam van Norma. Ik zal € 10,11 overmaken naar het goede doel van haar keuze.

De volledige ranglijst

  1. Jacqueline A 1010
  2. Susan 1006
  3. Marit 984
  4. Wendy & Menno 951
  5. José 947
  6. Martha 945
  7. Monique 922
  8. Annette 866
  9. Mik 834
  10. Jacqueline T 775
  11. Aphrodite 756
  12. Jan 670
  13. Anne-Hilde, Loes & Suzan 602
  14. Mathilde 486
  15. Roos 457
  16. Margaret 441
  17. Ellen 436
  18. Els 426
  19. Katrien 415
  20. Liselotte 392
  21. Ivon 371
  22. Lia, Mare & Imme 360
  23. Norma 263
  24. Annet 241
  25. Carine 221
  26. Rian 145

Allemaal bedankt voor het meedoen, en misschien tot volgend jaar!

Wat gebeurde er in 2021?

Dit is het twintigste kinderboekenjaaroverzicht van Kjoek, met onder andere de winnaars, de opvallende boeken en de doden van 2021.

De winnaars

De grote winnaar dit jaar was Hele verhalen voor een halve soldaat, van Benny Lindelauf en Ludwig Volbeda. Het boek kreeg de Woutertje Pieterse Prijs, het Gouden Penseel en een Zilveren Griffel.

Andere winnaars waren:

  • Nienke van Hichtumprijs: Zonder titel / Erna Sassen (illustraties Martijn van der Linden)
  • Gouden Griffel: Gozert / Pieter Koolwijk (illustraties Linde Faas)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 6 t/m 9 jaar: De zoete zusjes zoeken een schat / Hanneke de Zoete (illustraties Iris Boter)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 10 t/m 12 jaar: Totaal gesloopt / Jeff Kinney ; vertaling Hanneke Majoor
  • Thea Beckmanprijs: IJzerkop / Jean-Claude van Rijckeghem
  • Kinderboekwinkelprijs: Alfabet / Charlotte Dematons

Nu ik dit overzicht maak, zie ik dat er dit jaar geen Boekenleeuw en Boekenpauw zijn uitgereikt. In juli werd de organisator, Boek.be, failliet verklaard.

De opvallende boeken

11 boeken die ik vond opvallen dit jaar:

  • Amari en de Nachtwachters / B.B. Alston ; ill. Godwin Akpan ; vert. Sandra Hessels
  • Zonder titel / Erna Sassen ; ill. Martijn van der Linden
  • De prins en de naaister / Jen Wang ; vert. Lia Belt
  • Dwarsloper / Mijke Pelgrim
  • De tunnel / Anna Woltz
  • De geest en het meisje / Lucy Strange ; vert. Aleid van Eekelen-Benders
  • Viruswereld / Marc ter Horst ; ill. Wendy Panders
  • Rekenen voor je leven / Edward van de Vendel & Ionica Smeets ; ill. Floor de Goede
  • Films die nergens draaien / Yorick Goldewijk
  • Wie achter deze deur verdwaalt / Rindert Kromhout & Tonke Dragt
  • Iets heel bijzonders / Susin Nielsen ; vert. Lydia Meeder en Barbara Zuurbier

De doden

  • 3 januari: Yvonne Bril
  • 25 maart: Beverly Cleary
  • 23 april: James Heneghan
  • 29 april: Hafid Bouazza
  • 9 mei: Eva Bal
  • 23 mei: Eric Carle
  • 4 juni: Remco Ekkers
  • 15 juni: Dirk Bracke
  • 12 augustus: K. Schippers
  • 25 augustus: Gunilla Bergström
  • 13 oktober: Gary Paulsen
  • 17 oktober: Anders Bodelsen
  • 29 november: David Gulpilil
  • 7 december: Mieke Goethals
  • 15 december: Bell Hooks
  • 26 december: Desmond Tutu

De website

Net als voorgaande jaren plaatste ik in 2021 maar af en toe een bericht op Kjoek. In de herfstvakantie maakte ik naar aanleiding van de Grote Vriendelijke 100 een lijst met mijn favoriete boek per jaar, van 1951 – 2021.

Het blog over het citaat van Pippi Langkous bleef het goed doen. Ook het vervolgartikel dat ik in 2020 schreef, scoorde goed. Alle andere artikelen bleven daar ver bij achter.

Welke 101 kinderboeken uit 2021 zijn dit?

De Kerstvakantie komt eraan, of is al begonnen en Nederland zit in lockdown. Er valt dus niet veel te beleven, de komende weken. Daarom is hier de Kjoek Kerstvakantie Kinderboeken Kwis 2021, met heel veel puzzels om je bezig te houden tot na nieuwjaar! Je moet op zoek naar 101 titels (en schrijvers) van kinderboeken uit 2021. Die titels kun allemaal op 2 manieren vinden.

Ten eerste heb ik uit elk boek een citaat gekozen. Weet je uit welk boek het komt? Soms is het vrij makkelijk, maar er zitten ook lastigere citaten tussen. Gelukkig heb je dan nog een tweede mogelijkheid om aan de titel te komen. Je kunt gaan puzzelen met emoji, raadsels en illustraties, want elke titel wordt ook nog op een andere manier uitgebeeld.

In het document hieronder vind je een uitgebreide uitleg, en alle opgaves.

Het is voor mij het handigst als je oplossing bestaat uit 101 (of minder) regels, waarin je steeds met het nummer van het citaat begint, daarna het nummer van de emoji / raadsel / illustratie en afsluit met de titel en schrijver van het boek. (Als je instuurt in Excel ben ik helemaal blij). Bijvoorbeeld:

c1 – e11 – Zeis / Neal Shusterman
c2 – i49 – Het mysterie van het steenhouwertje / Thé Tjong-Khing

Je hebt tot en met 2 januari 2022 om je oplossingen op te sturen naar richard.thiel@online.nl. De oplossing en de winnaars maak ik de week erna bekend.

Wat kun je winnen?

Meedoen is belangrijker dan winnen en geven is zaliger dan ontvangen. Daarom ziet de prijzenpot er zo uit:

Eerste prijs, voor degene met de meeste punten: Eeuwige roem. En ik maak € 20,21 over naar het goede doel van jouw keuze.

Daarnaast verloot ik onder de andere inzenders, ongeacht het aantal goede antwoorden, de tweede prijs: ik maak € 10,11 over naar het goede doel van jouw keuze.

Stuur vooral ook in als je lang niet alles weet! Ook dit jaar is er veel werk gaan zitten in het maken van deze puzzel en ik vind het fijn om daarvoor wat terug te zien. Als er veel inzendingen zijn, is de kans groter dat ik de kwis nog een keer organiseer. Ik vind het ook prima als je symbolisch 1 antwoord instuurt.

Heel veel succes!

Richard Thiel

Mijn favoriete kinderboeken uit 2011 – 2021

Bij het maken van een lijst met favorieten is afstand in tijd wel handig, heb ik gemerkt. Ik denk dat als ik deze hele lijst volgend jaar nog een keer zou maken, de favorieten uit de vroege jaren er nog steeds in zouden staan, maar dat deze lijst met de meest recente jaren totaal anders zou kunnen zijn.

Bij deze laatste elf jaren kon ik steeds kiezen uit een lange lijst met boeken. Dat was soms best lastig.

2011

IJsbarbaar / Rob Ruggenberg ; [krt. Peter-Paul Rauwerda]. – Querido, 2011

In deze laatste lijst zitten veel boeken van Nederlandse schrijvers en dit is de eerste. Ik kon kiezen uit een lijst waar nog aardig wat andere boeken van Nederlandse schrijvers tussen zitten: Evi, Nick en ik; Trash; Driedelig paard; Toen kwam Sam; Erebos; Dagboek van een muts; Kampioen; en Ik en de Rovers

2012

Cinder / Marissa Meyer ; vertaling [uit het Engels]: Sandra C. Hessels. – Edge, 2012

De eerste twee delen van de geweldige Lunar Chronicle-serie verschenen bij deze Vlaamse uitgever, en daarna stopte het. Gelukkig nam Blossom Books vijf jaar later deze twee titels over, en gaf ook de andere vier delen uit.

Andere boeken uit 2012 die kans maakten: Niet zonder liefde; Een weeffout in onze sterren; De bijzondere kinderen van mevrouw Peregrine; Het wonderkabinet; Ik kan nog steeds niet vliegen; Spinder; iBoy; De 2in van de Ommezijd3; Overstroomd; Aan de kant, ik ben je oma niet!; Nederland; Is dat alles?; en Zwarte zwaan.

2013

Het mes dat niet wijkt / Patrick Ness ; vert. [uit het Engels] door Ineke Lenting. – Moon, 2013

Dit was een uitstekend jaar voor de Nederlandse boeken van Patrick Ness. De hele Chaos-trilogie verscheen, en ook nog eens Zeven minuten na middernacht en ook dat boek was een kanshebber dit jaar.

Andere kanshebbers: Wonder; Mijn bijzonder rare week met Tess; Het raadsel van alles wat leeft; Op een morgen stond ze daar; De waanzinnige boomhut van 13 verdiepingen; en Geek girl (knap anders!).

2014

De mysterieuze zolder / Neal Shusterman & Eric Elfman ; vertaald uit het Engels door Wiebe Buddingh’ ; met illustraties van Wouter Tulp. – Van Holkema & Warendorf, 2014

Net als de voorgaande twee jaren het eerste deel van een vertaalde serie, maar hierna is dat afgelopen.

Andere mooie boeken uit dit jaar waren: Hotel De Grote L; Dwars door de storm; Lindbergh; Honderd uur nacht; De duik; Hoe ik per ongeluk een boek schreef; Elke dag een druppel gif; We gingen achter hamsters aan; De labyrintrenner; Eleanor & Park; en Ready player one.

2015

Gips / Anna Woltz. – Querido, 2015

Anna Woltz noemde ik hiervoor al een aantal keren in de lijstjes van boeken die het net niet werden, maar dit jaar is het dus raak. Ook al was er stevige concurrentie: Wij leugenaars; De maan-zaak; Stem op de okapi; Een aap op de wc; Haaieneiland; Rond vierkant vierkant rond; Grensgangers; en Seeker.

2016

Eilanddagen / Gideon Samson. – Leopold, 2016

Dit boek maakte indruk toen ik het las, maar sindsdien heb ik het niet meer herlezen. Dat moet ik toch maar eens gaan doen.

En verder uit 2016: Keverjongen; Wij zijn allemaal moleculen; De oma van de oma van mijn oma; Staalhart; Boreas en de duizend eilanden; De (niet zo) rampzalige avonturen van Herre; Neem mijn hand; Stukjes hemelblauw; De Wonderlingen; en Het Ministerie van Oplossingen.

2017

De zweetvoetenman : over rechtszaken & regels (en een hoop gedoe) / Annet Huizing ; met illustraties van Margot Westermann. – Lemniscaat, 2017

Er staat niet zo heel veel non-fictie in deze lijst, maar nu komen er twee achter elkaar! 2017 is ook het jaar van Lampje, dat een jaar later zo’n beetje alle kinderboekenprijzen won. Ook dat boek had prima op deze lijst gepast. Had ik al eens gezegd dat de keuzes soms best moeilijk waren?

En verder haalden deze boeken mijn (niet zo heel korte) shortlist: De Waterwaack van Natterlande; Podkin Eenoor; In de voorste linie; Het geheim van het Nachtegaalbos; Piratenzoon; Dex; Heel heel heel vies boek; Als de sterren zingen; Woordnerd; De Goudvisjongen; Het alfabet van Candice Phee; De oorlog die mijn leven redde; The hate u give; en Nieuwe maan.

2018

Palmen op de Noordpool : het grote verhaal van klimaatverandering / tekst Marc ter Horst ; illustraties Wendy Panders. – Gottmer, 2018

Ik geef toe: als ik deze lijst volgend jaar zou maken, zou hier hoogstwaarschijnlijk een ander boek staan. Maar op de dag dat ik dit schrijf, begint de klimaattop in Glasgow, waarvan de uitkomst dus nog niet zeker is. Ik zou in ieder geval wensen dat alle wereldleiders dit boek gelezen hebben!

Welk boek ik anders gekozen zou hebben? Het staat waarschijnlijk hier tussen: Het (on)gewone verhaal van Bo (en Tom); Morrigan Crow en het Wondergenootschap; De reis van Syntax Bosselman; Bestemming onbekend; Code Kattenkruid; Ze gaan er met je neus vandoor; De kikkerbilletjes van de koning; Winterhuis Hotel; 67 seconden; en Het mysterieuze horloge van Walker & Dawn.

2019

Hoe ik mijn vader redde / Henk Hardeman. – Ploegsma, 2019

Weer een heel lastige keus dit jaar, en ook hier zou het volgend jaar anders kunnen zijn. Want er verscheen meer moois in 2019: Opgejaagd; Toffee; De Veger; Miss Eenhoorn; Alles gaat slapen want nu is het nacht; Adres onbekend; Brons; Kleuren; De weglopers; De bijzondere woorden van Gioia; Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt; De laatste mens; en IJzerkop.

2020

Meerminnen verdrinken niet : een mosselvissersdorp, een stormramp, een meisje / Saskia Maaskant ; illustraties: Vicky Maaskant. – Davidsfonds Infodok, 2020

Omdat ik uit Zeeland kom, net als de helft van mijn familie, heeft dit boek een streepje bij mij voor. Het meisje uit de ondertitel is ongeveer in hetzelfde jaar geboren als mijn oma, dus ik las het boek ook een beetje als mijn eigen familiegeschiedenis.

Andere boeken zonder Zeeuwse connectie: Gozert; Reis naar de maan; Offerkind; Avonturen van de dappere ridster; Alfabet; Onmogelijk blauw; De juwelendief; Het boek van Jongen; Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw; Gloei; De zomer dat we Parijs bestormden; Mijn jaar in een tent; Stilte heeft een eigen stem; Wat is kunst?; en De boom met de bittere bladeren.

2021

Films die nergens draaien / Yorick Goldewijk ; met illustraties van Yvonne Lacet. – Ploegsma, 2021

2021 is nog niet eens afgelopen, dus deze keus is nog veel minder definitief dan die van de boeken hierboven. Ik las dit boek pas vorige week uit.

Ik weet niet wat ik allemaal nog ga lezen aan mooie boeken dit jaar, maar deze las ik in ieder geval al wel: Amari en de Nachtwachters; Zonder titel; De prins en de naaister; Dwarsloper; De geheime detectives; De geest en het meisje; Viruswereld; en Rekenen voor je leven.

Tot slot

Dat was het dan. 71 boeken uit 71 jaren. Soms was de keus makkelijk, soms lastig. De meeste auteurs die ik erin wilde hebben, staan er wel in. Ik blijk een voorkeur te hebben voor dikkere boeken voor de wat oudere jeugd. Het mag realistisch zijn, historisch, science fiction of fantasy, dat maakt me niet zo veel uit.

Nu ik terugkijk zie ik dat er geen enkele Vlaamse auteur in de lijst staat, al staan ze soms wel bij de kanshebbers. Dat zou ik een volgende keer anders willen doen.

Het is me ook duidelijk geworden dat het goed is om af en toe boeken te herlezen, met name de boeken van de afgelopen dertig jaar. Ik ben tijdens het maken van deze lijst al begonnen. Mijnheer van Dale en juffrouw Scholten, en Citroenlimonade heb ik inmiddels met genoegen herlezen.

Morgen nog een klein stukje over mijn top 5 voor de Grote Vriendelijke 100. Ik kan al wel verklappen dat de 5 boeken op zich allemaal langs zijn gekomen, maar toch niet helemaal. Hoe dat precies zit lees je morgen!

Mijn favoriete kinderboeken uit 2001 – 2010

Het einde van de serie begint in zicht te komen en dat brengt keuzestress met zich mee. In mijn hoofd zit nog een aantal schrijvers die zeker in de lijst moeten komen. Maar intussen wordt het aantal open plekken kleiner en kleiner, dus het is de vraag of dat allemaal gaat lukken.

En intussen blijft het aantal boeken waaruit ik kan kiezen maar groeien. In het begin waren het er maar een paar per jaar, later liep dat op naar een kleine honderd, maar in deze periode waren het er tegen de 300 per jaar! Opnieuw heb ik niet veel boeken uit deze periode herlezen, wat het kiezen ook lastiger maakt.

2001

Winterijs / Peter van Gestel. – De Fontein, 2001

In sommige jaren moet ik kiezen uit vier of vijf boeken die ik allemaal even goed vind. Winterijs had weinig concurrentie. In 2001 verschenen ook Marikes vijfde geheim; Sophie en de zee; Artemis Fowl; Kaas en de evolutietheorie; en Heksendochter.

2002

De zomer van Winn-Dixie / Kate DiCamillo ; [vert. uit het Engels: Annelies Jorna]. – Querido, 2002

Dit is een jaar met maar weinig titels die nu nog tot de verbeelding spreken. Bijvoorbeeld: Vijf letters, meer niet; De gevleugelde kat; De koningsproef; De stem van Tamar; Wie is Julia; en 4 vriendinnen, 1 spijkerbroek.

2003

De gele ballon / Charlotte Dematons. – Lemniscaat, 2003

Er waren veel concurrenten dit jaar: De magische bibliotheek; Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht; Uil; Lopen voor je leven; Stargirl; De dievenbende van Scipio; Een moordend systeem; Coraline; en Met de noorderzon. Maar ik koos weer eens voor een prentenboek, omdat er maar weinig prentenboeken in deze lijst staan.

2004

Waar is de taart? / Thé Tjong-Khing. – Lannoo, 2004

En nog een prentenboek! Waar is de taart? had flinke concurrentie, want ook dit jaar verschenen: Het boek van alle dingen; Gewist; Lucas; Aan de bal; en Negen Open Armen.

2005

Schijnbewegingen / Floortje Zwigtman. – De Fontein, 2005

Het eerste deel van de monumentale trilogie Een groene bloem mag natuurlijk niet ontbreken in deze lijst. Maar daardoor was er geen plaats voor Hoe ik nu leef; Jonkvrouw; en Het Grote Misschien. En ook niet voor De vuurvreter; Hart van inkt; en Schaduwspits.

2006

Een pittig klasje / Mirjam Oldenhave ; met ill. van Rick de Haas. – Ploegsma, 2006

In dit jaar verschenen andere boeken die ook mooi op de lijst hadden gestaan: Twilight; De jongen in de gestreepte pyjama; en De wonderbaarlijke reis van Edward Tulane. Maar de serie over Mees Kees biedt inmiddels al vijftien jaar een geslaagde mix van humor en ernst, en had daardoor een streepje voor.

2007

De Penderwicks : een zomers verhaal over vier zusjes, twee konijnen en een heel interessante jongen / Jeanne Birdsall ; vert. [uit het Engels] door Marijke Koekoek en Susan Ridder. – Van Gennep, 2007

Dit was weer een heel lastige keus. Er was concurrentie van John Green (Negentien keer Katherine), Aidan Chambers (Dit is alles) en Marcus Zusak (De boekendief). En dan waren er dit jaar ook nog De wonderlijke lotgevallen van Olle en Lena, en het begin van de Grijze Jager-serie (De ruïnes van Gorlan). Het werd dus dit heerlijke feelgood-boek.

2008

De gelukvinder / Edward van de Vendel, Anoush Elman. – Querido, 2008

Edward van de Vendel is zo’n schrijver die eigenlijk niet mag ontbreken. Ik noemde hem al eerder bij de boeken die het net niet gehaald hadden, en dat zal ik bij de nog komende jaren vast nog wel eens doen. Maar in dit jaar heeft hij het dus gehaald, met het eerste deel van de Slash-serie. Dat ging ten koste van Blues voor Sirius; Red mijn hond!; Op zoek naar Violet Park; Verlaten; en De aankomst.

2009

De hongerspelen / Suzanne Collins ; vert. [uit het Engels] door Maria Postema. – Van Goor, 2009

Bij sommige boeken uit deze lijst heeft het meegeholpen dat ze verfilmd zijn. Dat zorgde ervoor dat ik ze ging herlezen. Dat geldt natuurlijk voor Harry Potter, maar ook voor deze serie. Maar ik denk dat het boek zonder de verfilming ook wel in de lijst was gekomen, want ik was er vanaf het begin enthousiast over. Net als over Boy 7 en Paper Towns, waarvan ik ook de verfilmingen zag, maar die het dus net niet gehaald hebben. Andere boeken uit 2009, die niet verfilmd werden: De gave van Katsa; en Dichtbij ver van hier.

2010

Liverpool Street / Anne Voorhoeve ; [vert. uit het Duits Hilke Makkink]. – Callenbach ; Davidsfonds/Infodok, 2010

De lijst met andere kanshebbers dit jaar is enorm, maar het werd dus dit ontroerende boek, over een meisje uit een joods gezin dat een vergeefse poging doet uit Nazi-Duitsland te ontsnappen. Uiteindelijk gaat Ziska in haar eentje op een kindertransport naar Engeland. Opmerkelijk is dat in een ander boek (Nanking Road) het scenario wordt gevolgd waarbij de familie wel samen weet weg te komen.

De andere boeken die kans maakten: Het reuzenradmysterie; Marcelo en de echte wereld; De hemel van Heivisj; Tamar; De flat van Fatima; Soldaten huilen niet; Als je terugkomt; Verdwijnkind; Donderkat; Tonje en de geheime brief; Het rode ei; Galgenmeid; Een boek; en Rosie en Moussa.

Mijn favoriete kinderboeken uit 1991 – 2000

Bij sommige jaren in deze lijst was het lastig om een boek te kiezen. Ik merk dat er een aantal dingen anders zijn in vergelijking met de eerdere lijsten. Ik ging in deze periode steeds meer kinderboeken lezen, het aantal boeken voor volwassenen ging steeds verder achteruit. Ook las ik steeds meer recente boeken.

Als ik kijk naar de boeken die ik toen las, dan heb ik maar heel weinig van die boeken herlezen. Dat was met de boeken uit de eerdere lijsten wel het geval. Mijn beslissingen zijn soms dus gebaseerd op het een keer lezen van een boek. Gelukkig zijn er wel boeken die ik vaker gelezen heb.

1991

Jan, mijn vriend / Peter Pohl ; vert. [uit het Zweeds] door Cora Polet. – Querido, 1991

Dit boek las ik zelfs twee keer direct achter elkaar (op 2 januari 1993 en 3 januari 1993, zie ik in mijn schriftje) en daarna nog een keer of drie. Geen twijfels dus of die boek op de eerste plek moest komen, ook al waren er best nog wat meer mooie boeken uit 1991: De prinses van de moestuin; Verborgen schatten; Rooie; De hemel valt; Kikker en het vogeltje.

En En Appels aan de overkant, van Henri Van Daele. Eigenlijk zou ik die hele serie als een boek willen opnemen, maar ja, dat is tegen mijn eigen regels.

1992

Blauwe plekken / Anke de Vries. – Lemniscaat, 1992

Dit was zo’n jaar waarin ik moeilijk kon kiezen. Ik had nog veel andere boeken op mijn lijstje staan, die ik bijna allemaal maar een keer gelezen heb: David en Jonathan; Gabber; Snippers; De bijenkoningin; Aan de andere kant van de deur; Nachtverhaal; Al het water van de zee; Met je rug tegen de muur; en Eilandheimwee. Cynthia Voigt, Tonke Dragt, Veronica Hazelhoff en Paul Biegel waren al eens aan de beurt geweest, dus die vielen eigenlijk al af. Uiteindelijk koos ik voor een populair boek uit 1992.

1993

Het ei van mama / Babette Cole ; [vert. uit het Engels door Koen Sels]. – Davidsfonds/Infodok, 1993

Een hilarisch prentenboek over seksuele voorlichting. Andere kanshebbers dit jaar waren: Een handvol tijd; We noemen hem Anna; De tolbrug; Een hond voor jezelf; en Een buitengewone big.

1994

De wereld van Sofie : roman over de geschiedenis van de filosofie / Jostein Gaarder ; vert. uit het Noors door Janke Klok, Lucy Pijttersen, Kim Snoeijing, Paula Stevens. – Houtekiet; Fontein, 1994

Er was stevige concurrentie dit jaar, van Lieve Tracey… Lieve Mandy…; Ik mis je, ik mis je!; en Vallen, maar ik twijfelde niet lang. De wereld van Sofie is een unieke combinatie van een leerboek over filosofie en een detective. Ik herlas het een paar jaar geleden, op vakantie in Noorwegen.

1995

Vreemd land / Rita Verschuur. – Van Goor, 1995

Niet het eerste deel dat is gebaseerd op de jeugdherinneringen van Rita Verschuur, wel het mooiste. Andere boeken uit dit jaar: De regenboog heeft maar acht kleuren; Morgen toen de oorlog begon; De dagdromer; Ik maak nooit iets mee; en Het boek van Bod Pa.

1996

Robin en God / Sjoerd Kuyper ; met ill. van Sandra Klaassen. – Leopold, 1996

Ik kon dit jaar kiezen uit twee prachtige boeken van Sjoerd Kuyper, want ook De rode zwaan stond hoog op mijn lijst. En verder: Het lied van de raaf; Gebr.; Het noorderlicht; Het zigzagkind; en Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft.

1997

Citroenlimonade / Virginia Euwer Wolff ; vert. [uit het Engels door] Rob van Moppes. – Leopold, 1997

Waarschijnlijk een van de minder bekende boeken in deze lijst. Het zijn niet echt vrije verzen, maar het is ook geen doorlopend proza. Ook dit boek staat klaar om herlezen te worden. Andere boeken: Mariken; en Een lichtblauw kleurpotlood en een hollend huis.

1998

Harry Potter & de steen der wijzen / J.K. Rowling ; vert. [uit het Engels] Wiebe Buddingh’. – De Harmonie, 1998

Die boek kennen jullie waarschijnlijk wel. Ik heb het de afgelopen jaren verschillende keren met veel genoegen herlezen. Meestal omdat er een nieuw deel uitkwam en ik weer helemaal bij wilde zijn. In 2020 herlas ik de hele serie, nadat ik voor het eerst alle films in de bioscoop had gezien.

Andere boeken: Liefde; De telduivel; Vos en Haas; Robin en opa; Stil leven; en Overleven in 4B.

1999

Achter de maan / Sharon Creech ; [vert. uit het Engels: Annemarie Hormann]. – Kluitman, 1999

Oei, wat was er veel keus dit jaar! Veel van deze boeken heb ik herlezen: De schaduw van Skellig; Groenblauwe dromen en duizend jaar zand; Achtste-groepers huilen niet; Voor altijd samen, amen; Kinderen van de Maanvalk; Zeer kleine liefde; Gaten; Tijger, tanga’s en tongzoenen; De dagen van de bluegrassliefde; en De Gruffalo.

2000

Een eiland in zee / Annika Thor ; [vert. uit het Zweeds Emmy Weehuizen-Deelder]. – Lemniscaat, 2000

Er stonden verschillende boeken op mijn lijst en ik kon lastig kiezen. Maar ik herlas dit boek vorig jaar voor een stukje op Kjoek, misschien heeft dat de doorslag gegeven.

Die andere boeken waren: Niets is wat het lijkt; Rattenvanger; Anansi’s web; Zilvervlerk; De prinses van Ploenk; De weg naar Suckersville; Jij bent de liefste; en Broere.