Wat gebeurt er tijdens de Tonke Dragt Leesweek?

Tijdens deze Leesweek gaat het natuurlijk vooral om lezen. Lees of luister een boek van Tonke Dragt. Of kijk naar een film of serie die gebaseerd is op een van haar boeken. Je beslist zelf hoeveel boeken je wilt lezen.

Hopelijk heb je zelf boeken van Tonke Dragt in huis, want lenen in de bibliotheek is deze week wat lastiger. Je kunt natuurlijk wel een boek van haar kopen. En als je abonnee bent van de openbare bibliotheek en een e-reader hebt, zijn er zes van haar boeken te leen in de online Bibliotheek.

Daarnaast houden we deze week leessprints: een uurtje waarin je je helemaal afsluit en je je helemaal concentreert op het lezen. Zo ga je net zo hard als een auto die over Route Z racet! Als dat uur je niet goed uitkomt, kun je het natuurlijk overslaan of op een ander moment inhalen.

Ook is er elke dag een opDragt. Ook hier kies je zelf of je meedoet of niet. Als je meedoet, is het leuk om te zien wat anderen doen. Zet je je bijdrage op social media, gebruik dan de hashtags #tonkedragt90 en/of #tonkedragtleesweek. Zo kan iedereen je bijdrage makkelijk terugvinden.

Als je je aansluit bij het Facebook-evenement, krijg je updates in je tijdlijn als er een nieuwe opDragt is of als er een leessprint aankomt. Gebruik je geen Facebook, dan kun je hieronder zien wat er allemaal te gebeuren staat. De tijdstippen voor de leessprints staan al vast, de opDragten worden ingevuld op het tijdstip dat je hieronder kunt vinden. Je moet er dan wel zelf aan denken om hier te komen kijken.

Zondag 8 november

We gaan beginnen. Hier is de begintune!

0.00: start van de Leesweek
13.00: opDragt 1: stuur Tonke Dragt een verjaardagskaart.
Het adres is:

WPG Kindermedia
t.a.v. verjaardag Tonke Dragt
Wibautstraat 133
1097 DN Amsterdam

Tonke wordt donderdag 90, dus zorg dat de kaart er op tijd is!

20.00 – 21.00: leessprint

Maandag 9 november

20.00: opDragt 2: maak een selfie met je favoriete boek van Tonke Dragt.
Als je je foto deelt op social media, gebruik dan de hashtags #tonkedragt90 en/of #tonkedragtleesweek.

Dinsdag 10 november

12.00: opDragt 3:

OpDragt 3: doe de Tonke Dragt omslagenpuzzel. Degene met de meeste goede titels wint een exemplaar van Als de sterren zingen (beschikbaar gesteld door uitgeverij Leopold).
Hier vind je de puzzel met uitleg.

19.00 – 20.00: leessprint

Woensdag 11 november

15.00 – 16.00: leessprint
17.00: opDragt 4: deel een recept voor een Tonke Dragtmaaltijd. Bijvoorbeeld de koeken van Piak, of een VV-broodje uit Ogen van tijgers. Je mag natuurlijk zelf iets verzinnen of een recept van internet gebruiken.

Donderdag 12 november – 90e verjaardag van Tonke Dragt

8.00: opDragt 5: deel de herinnering aan het eerste boek van Tonke Dragt dat je las, het moment dat je Tonke Dragt-fan werd, de eerste keer dat je haar ontmoette, of een andere herinnering.

Vrijdag 13 november

10.00: opDragt 6: ontwerp je eigen cover van je favoriete boek van Tonke Dragt
21.00 – 22.00: leessprint

Zaterdag 14 november

10:00: opDragt 7: deel een foto van een plaats of gebouw dat je doet denken aan een boek van Tonke Dragt
13.00 – 14.00: leessprint
23.00: bekendmaking winnaars prijzen
23.59: einde van de Leesweek.

Hier is de oplossing van de omslagenpuzzel.

Wat is de Tonke Dragt Leesweek?

De week van 8 tot en met 14 november; een week om boeken van Tonke Dragt te lezen, te herlezen, voor te lezen. Ter gelegenheid van haar 90e verjaardag, op 12 november.

Wat is het?

Vijf jaar geleden organiseerde ik ook zo een week en die van dit jaar gaat daar vast op lijken. Deze elementen zitten er ongetwijfeld weer in:

  • lezen natuurlijk! Daar draait het allemaal om. Lees boeken van Tonke Dragt. Een verhaal, een heel boek, zoveel mogelijk boeken… het mag allemaal. Natuurlijk kun je ook naar een film of serie naar haar boeken kijken, of naar een luisterboek luisteren.
  • om het lezen te stimuleren, houden we een paar keer per week een leessprint. Een uur of een half uur waarop we allemaal tegelijk lezen en ons door niets anders laten afleiden.
  • ongeveer iedere dag komt er een opDragt langs. Vijf jaar geleden waren dat bijvoorbeeld:
    • Stuur een kaartje naar Tonke Dragt
    • Deel een foto van jouw Tonke Dragt-collectie
    • Zoek zoveel mogelijk woorden die met Tonke Dragt te maken hebben in de woordzoeker
    • Deel een foto met tweelingen / dubbelgangers / spiegelbeelden
  • er zijn wat prijzen te winnen
  • je kunt met andere Tonke Dragt-liefhebbers kletsen over haar boeken. Dat gebeurt in de Tonke Dragt-Facebookgroep.

Niets moet, natuurlijk. Als je alleen maar wilt lezen, en geen zin in hebt in opDragten of geklets is dat ook prima.

Waar is het?

Op twee plekken: het evenement in de Facebookgroep is de belangrijkste plek. Ik zal mijn best doen om daar alles op tijd te plaatsen (maar soms ben ik zo hard aan het lezen dat ik het vergeet…). Als je je opgeeft voor dit evenement krijg je dus een berichtje als er een opDragt is geplaatst, of het tijd is voor een sprintje. Ook zal ik af en toe ook iets op andere social media plaatsen.

Heb je geen Facebook, of wil je dat niet gebruiken? Dan kun je ook naar dit blog gaan, maar daar moet je dan wel zelf aan denken. Aan het begin van de week zal ik op dit blog een spoorboekje zetten, waarbij ik de opDragten invul op het moment dat je daaraan kunt beginnen.

Wanneer is het?

Van 8 november, om 0:00, tot en met 14 november, om 23:59.

Tot dan!

Alles wat overblijft. En toen?

Aan het begin van deze Kinderboekenweek maakte ik een lange lijst met historische kinderboeken die ik met veel plezier gelezen heb. De afgelopen elf dagen tipte ik tientallen boeken, waaronder de meeste van de boeken op mijn lijst. Het was een lange reis, van 200.000 jaar geleden naar 2017, langs verschillende tijdperken en thema’s.

Nu staan er nog maar een paar boeken op mijn lijst. Twee ervan herlas ik de afgelopen anderhalve week. De allermooiste zet ik nog even op een rijtje:

  • Een groene bloem / Floortje Zwigtman. Oorspronkelijk verschenen in drie delen, tussen 2005 en 2010, en overladen met prijzen. Nu ook met een extra verhaal in een kloeke verzamelband, met maar liefst 1615 pagina’s. De jongensprostitué Adrian leeft in het Victoriaanse Londen tegen het eind van de 19e eeuw. Homoseksualiteit is verboden en het is lastig om in te schatten wie hij kan vertrouwen en wie niet.
  • Vleugels voor de draak / Laurence Yep. In 1903 verhuist Maanschaduw van China naar San Francisco in de Verenigde Staten, waar zijn vader al enige tijd woont en werkt. In de Chinese wijk hebben ze niet veel contact met de Amerikanen, die op hen neerkijken. Zelf noemen de Chinezen de Amerikanen ‘demonen’. Het lijken twee volkomen verschillende werelden, maar gaandeweg ontdekt Maanschaduw dat Amerikanen en Chinezen toch ook wel overeenkomsten hebben. Zijn vader heeft de droom om te vliegen, dus helpt Maanschaduw hem om een vliegmachine te bouwen.
  • Alan en Naomi / Myron Levoy. New York, 1944. Alan moet gaan spelen met zijn bovenbuurmeisje Naomi. Daar heeft hij helemaal geen zin in, want ze gedraagt zich hartstikke gestoord. Ze scheurt papier in stukjes en zegt niets. En bovendien: het is een meisje! Wat zouden de jongens daarvan zeggen? Toch lukt het Alan om met haar in contact te komen, en zo ontdekt hij welke schokkende dingen haar zijn overkomen toen ze nog in Europa woonde.
    Hartverscheurend mooi.
  • Dwars door de storm / Martine Letterie & Karlijn Stoffels. Over de Jappenkampen in Nederlands-Indië zijn aardig wat kinderboeken verschenen. Maar over de komst van de mensen uit Nederlands-Indië naar Nederland in de jaren erna (een tocht die ook de vaderskant van mijn familie maakte) zijn er nauwelijks boeken. In dit boek gaat het over de komst van Molukkers naar Groningen in 1953. Het verhaal wordt verteld door de Molukse Jacob en de Groningse Tjakkie.

1894 – 1895 Een groene bloem / Floortje Zwigtman 15+ (De Fontein, 2005 – 2010; bundeling bij Luitingh-Sijthoff, 2015)

* 1903 – 1910 Vleugels voor de draak / Laurence Yep 15+ (Lannoo, 1987; vertaling uit het Engels door Victor Vransen)

* 1944 Alan en Naomi / Myron Levoy 14+ (Querido, 1980; vertaling uit het Engels door Beccy de Vries en Moonje Reitsma-Bakker)

1953 – 1954 Dwars door de storm / Martine Letterie & Karlijn Stoffels 10+ (Leopold, 2014)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Zelfde plaats, andere tijd. En toen?

Historische kinderboeken gaan vaak over een bepaalde gebeurtenis of een bepaalde periode. Maar sommige boeken en boekenseries zijn ambitieuzer: die beslaan een langere periode, en gaan over verschillende gebeurtenissen. Vaak alleen maar op de achtergrond, maar de gebeurtenissen hebben wel invloed op het leven van alledag.

De serie Opkomst en ondergang van Mantlemass van Barbara Willard bestaat uit zeven boeken en een boekje. De boeken gaan over het leven op een landgoed in het zuiden van Engeland, in de periode 1485 – 1650. In die periode leefden zeven generaties op het landgoed. Er gebeurt van alles in het land. De mensen op Mantlemass merken daar weinig van; wel hebben de gevolgen van die gebeurtenissen grote invloed op hun levens.

Hetzelfde gebeurt in de drie boeken die Klaus Kordon schreef over de communistische familie Gebhardt in Berlijn, in de periode 1918 – 1945. In deze boeken spelen op de achtergrond drie historische gebeurtenissen: de novemberrevolutie in 1918, de strijd tussen de communisten en de aanhangers van Adolf Hitler in 1932, en het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Deze gebeurtenissen worden gezien door steeds een ander lid van de familie. De boeken laten zien welke gevolgen deze gebeurtenissen hadden voor de gewone mensen, en hoe families soms werden verscheurd.

Groenblauwe dromen en duizend jaar zand van Claire Hülsenbeck gaat niet over een bepaalde familie, maar beschrijft de geschiedenis van Egmond aan de hand van een aantal verhalen, vanaf het begin van de jaartelling tot in het heden. Veel mensen die in het boek voorkomen, hebben ook echt bestaan.


* Groenblauwe dromen en duizend jaar zand / Claire Hülsenbeck 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1999; illustraties van Philip Hopman)

* 1485 – 1650 Opkomst en ondergang van Mantlemass / Barbara Willard 12+ (Querido, 1983 – 1985; vertaling uit het Engels door Piet Verhagen)

* 1918 De rode matrozen / Klaus Kordon 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1996; vertaling uit het Duits door Els van Delden)
* 1932 Met je rug tegen de muur / Klaus Kordon 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1992; vertaling uit het Duits door Els van Delden)
* 1945 De eerste lente / Klaus Kordon 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1995; vertaling uit het Duits door Els van Delden)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

De Middeleeuwen. En toen?

De Middeleeuwen duurden ongeveer duizend jaar. Een hele lange periode, waarover flink wat boeken verschenen zijn. En omdat de periode zo lang is, kunnen de boeken ook behoorlijk van elkaar verschillen.

De afgelopen dagen tipte ik al wat boeken die in de Middeleeuwen spelen:

De sprookverhalen van Agave Kruijssen zijn gebaseerd op Middeleeuwse verhalen, vaak uit de vroege Middeleeuwen. Er verschenen twee series, met overlap. Vanaf 1999 – 2004 verschenen bij De Fontein acht verhalen met linoleumsneden van Yvonne Jagtenberg, en van 2005 – 2010 publiceerde Lannoo zeven titels met illustraties van Fiel van der Veen.

Veel van deze boeken draaien om Arthur en zijn ridders van de Ronde Tafel of Keizer Karel, maar er zijn ook boeken die gebaseerd zijn op de verhalen over de Vier Heemskinderen en bewerkingen van volksverhalen zoals Het vrouwtje van Stavoren en De vliegende Hollander.

De sprookverhalen zijn spannende avonturen over ridders en helden, met vaak een tikje magie en godsdienst erin en soms wat liefde.

Veel realistischer is Jonkvrouw van Jean-Claude van Rijckeghem en Pat van Beirs. Dat boek speelt in de veertiende eeuw, dus meer tegen het einde van de Middeleeuwen. Het is gebaseerd op het leven van Margaretha van Male (1350 – 1405), het enige kind van de graaf van Vlaanderen.

Met het boek krijg je een inkijkje in het leven op een kasteel in de late Middeleeuwen. En ook is het wel een beetje bijzonder dat het verhaal verteld wordt door een meisje, want die hadden in die tijd meestal niet zoveel in te brengen.

Een van de meest recente boeken over de Middeleeuwen is Het boek van Jongen, van Catherine Gilbert Murdock. Het is een bijzonder boek, dat vol zit met dingen die typisch zijn voor de Middeleeuwen. In 1350 dient de mismaakte Jongen op een landgoed, tot een pelgrim langskomt en hem meeneemt op een voettocht.

Samen met de pelgrim gaat Jongen op zoek naar een aantal relieken. Jongen heeft nog niet veel van de wereld gezien en is verbaasd over hoe het er daar aan toegaat. De pelgrim maakt ook wel misbruik van zijn naïviteit, want ze komen niet echt op een eerlijke manier aan de relieken. Hun queeste leidt naar Rome, en onderweg ontmoeten ze allerlei obstakels en gevaren.

Doordat het boek verteld wordt door Jongen, die sommige wonderlijke dingen heel gewoon vindt, zet zijn verhaal je soms helemaal op het verkeerde been.

* Sprookverhalen / Agave Kruijssen 10+ Zie ook: http://sprookverhalen.nl/

1347 – 1361 Jonkvrouw / Jean-Claude van Rijckeghem & Pat van Beirs 15+ (Facet, 2005)

1350 Het boek van Jongen / Catherine Gilbert Murdock 10+ (Querido, 2020; vertaald uit het Engels door Esther Ottens, illustraties van Ian Schoenherr)


Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Historische losers. En toen?

Iedereen kent natuurlijk Het leven van een loser en het Dagboek van een Muts: grappige boeken met veel plaatjes, over kinderen die zich door het leven heen stuntelen. Wat minder bekend zijn de losers die in het verleden leven: hetzelfde idee, maar dan in een historische setting.

De bekendste hiervan is Julius Zebra. Geen kind, maar een zebra dus. Per ongeluk belandt hij in een gladiatorschool in Rome. Het is meer geluk dan wijsheid dat hij de arena overleeft. Met zijn dierenvrienden trekt hij door het Romeinse Rijk, en overal beleven ze doldwaze avonturen.

Nurdius Maximus leeft ook in het Romeinse Rijk. Hij schrijft over zijn avonturen in zijn dagboeken. Hij vindt zichzelf behoorlijk dapper, maar als er iets spannends gebeurt wordt wel duidelijk dat hij dat niet is. Op zijn reizen bezoekt hij veel verschillende delen van het Romeinse Rijk. En soms wordt hij toevallig toch een held!

Over Hannes Hunebed verschenen tot nu toe twee boeken. Misschien kun je het aan zijn naam al zien: Hannes leeft in de prehistorie. De boeken zijn stripachtig, met veel plaatjes en weinig tekst. Ook Hannes stuntelt door het leven heen, en zo af en toe gaan dingen toevallig goed.

Lincoln Peirce heeft al heel wat boeken geschreven en getekend over Niek de Groot, maar hij schreef ook een boek over Sam (en misschien komen er nog wel meer), die in de Middeleeuwen leeft. Sam is een meisje, maar ze wil graag ridder worden. Samen met haar vrienden beleeft ze spannende avonturen.

Deze series zijn allemaal vrij luchtig, spannend en vooral grappig. Toch steek je stiekem wel wat op over de tijd waarin deze personen leefden. Wist je bijvoorbeeld dat de Romeinen dol waren op muizen in honing? Dat kun je dus lezen in de dagboeken van Nurdius Maximus.


Het dagboek van Nurdius Maximus 10+ (Ploegsma, 2013-…; vertaling uit het Engels door Reggie Naus; illustraties van Andrew Pinder)

Julius Zebra / Gary Northfield 9+ (Luitingh-Sijthoff, 2016-…; vertaling uit het Engels door Edward van de Vendel)

Hannes Hunebed / Aaron Reynolds & Phil McAndrew 9+ (De Fontein, 2017-…; vertaling uit het Engels door Marjolein Algera)

Sam / Lincoln Peirce 9+ (De Fontein, 2019-…; vertaling uit het Engels door Anne Douqué)

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

De prehistorie. En toen?

Het lastige van de prehistorie is dat we er weinig over weten. Natuurlijk zijn er dingen bewaard gebleven, maar doordat er geen schrift was, kunnen we vaak alleen maar raden naar wat mensen toen dachten, hoe ze praatten, wat ze deden.

Tegelijk is dat een voordeel. Schrijvers hebben een grote vrijheid bij het verzinnen van hun verhaal. In hun boeken kun je lezen hoe zij denken dat dingen gebeurd zouden kunnen zijn.

Een van de mooiste boeken over de prehistorie is Kinderen van de Maanvalk, van Peter Dickinson. Een lijvig boek van 540 pagina’s, dat in vier delen, telkens met een andere hoofdpersoon, vertelt over de belevenissen van een groep jonge mensen in Afrika, zo’n 200.000 jaar geleden. Sommige mensen gebruikten al taal, anderen communiceerden nog met primitieve geluiden, gebaren en aanrakingen. De kinderen uit het boek behoren tot een van de negen stammen, die hun eigen regels hebben.

Hun levens worden bepaald door het vinden van voedsel en water. Ze trekken van de ene ‘Goede Plaats’ naar de andere. Overleven is niet vanzelfsprekend. Overal liggen gevaren op de loer: roofdieren, andere stammen, natuurrampen. Hun hulpmiddelen zijn nog erg primitief: een graafstok, een snijsteen, een vuurstam.

De zes kinderen zijn allemaal nog niet volwassen, maar het lukt hen om samen te overleven. Suth is de oudste, en dus de leider; Noli hoort de stem van de goden; Tinu heeft een scheef gezicht maar een scherp verstand; Ko is altijd in beweging, en droomt over heldendaden en snoeven; Mana geeft om mensen; Tan is de jongste, nog maar een baby in het begin van het boek.

Peter Dickinson bedacht een eigen taal voor deze eerste homo sapiens. Een simpele versie, met eigen constructies. Zo herhalen ze woorden om dingen te benadrukken. ‘Dit is goed, goed,’ betekent bijvoorbeeld dat het heel goed is. Het geeft het boek een authentiek tintje, hoewel we natuurlijk niet weten hoe de mensen toen spraken.

Ook bedacht hij een eigen mythologie voor de stammen. De hoofdstukken over de kinderen van de Maanvalk worden afgewisseld met korte, mythische verhalen over hun goden en helden.

Al met al geeft dit boek een fascinerend beeld van hoe het leven geweest zou kunnen zijn, heel lang geleden.

In Nederland timmert Linda Dielemans in dit genre aan de weg. De vijf boeken die zij sinds 2013 publiceerde, spelen allemaal in de prehistorie. Haar laatste boek, Het lied van de vreemdeling, gaat over de ontmoeting tussen neanderthalers en homo sapiens, zo’n 41.000 jaar geleden.

Haar voorlaatste boek, Brons, kreeg dit jaar een Zilveren Griffel. En terecht, want ze combineert hier op een fraaie manier fictie en non-fictie. Ze vertelt boeiend over brons, maar het wordt pas echt bijzonder in de verhalende stukken daar tussendoor. Daarin geeft ze het metaal letterlijk een stem: de verhalen worden verteld vanuit het gezichtspunt van bronzen voorwerpen.

De boeken van Rob Ruggenberg worden vaak omschreven als levensecht, en rauw. Hij schuwt de realistische beschrijvingen van wreedheden niet. Dat is ook zo in zijn laatste boek, Offerkind. Daarin vluchten twee kinderen van de Veluwe, rond 2000 voor Christus. Via allerlei omzwervingen komen ze in de buurt van het huidige Wassenaar.

Wat opvalt is dat de wreedheden in zijn boek niet eens zoveel verschillen van die in de andere boeken die ik hier noem. De prehistorie was gewoon een wrede tijd, waar verwondingen en de dood overal op de loer lagen.


* 200.000 voor Christus Kinderen van de Maanvalk / Peter Dickinson 13+ (Gottmer, 1999; vertaald uit het Engels door Nan Lenders; illustraties van Saskia Masselink)

2000 – 800 voor Christus Brons / Linda Dielemans, 10+ (Fontaine, 2019; illustraties van Sanne te Loo)

2000 voor Christus Offerkind / Rob Ruggenberg 13+ (Querido, 2020; illustraties Peter-Paul Rauwerda)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

De Romeinen. En toen?

De Romeinen heersten honderden jaren lang over een groot deel van Europa. Het is dan ook niet vreemd dat er aardig wat kinderboeken zijn die spelen in de Romeinse tijd. Rosemary Sutcliff is een van de beste schrijvers over die tijd, misschien wel gewoon dé beste. Jammer genoeg zijn haar boeken alleen nog tweedehands te krijgen.

Over de Romeinen in Engeland schreef ze verschillende boeken. In veel van die boeken komt een man voor die ‘Aquila’ in zijn naam heeft. Deze boeken spelen in de 2e tot de 5e eeuw na Christus en de personages zijn familie van elkaar, zodat de boeken losjes met elkaar zijn verbonden. Ze zijn ook los van elkaar te lezen.

Haar bekendste boek is De adelaar van het Negende, dat ook verfilmd werd. Het is oorspronkelijk verschenen in 1954 en de eerste Nederlandse vertaling (van Miep Diekmann) verscheen in 1965. In het boek gaat Marcus Flavius Aquila, de aanvoerder van een legioen, op zoek naar de adelaar van het legioen van zijn vader. Dat legioen is nooit teruggekeerd uit het noorden van Brittannië.

Door de boeken van Rosemary Sutcliff krijg je een goed beeld van de opkomst en ondergang van de Romeinen in Brittannië.

Verschillende boeken spelen in Pompeï in het jaar 79. Zoals De slavenring van Simone van der Vlugt, dat dit jaar herdrukt werd. De Germaan Folkrad is gevangen genomen en werkt als slaaf in een villa. Door zijn ogen zie je het dagelijks leven in het Romeinse Rijk. Op het eind van het boek dreigt de Vesuvius uit te barsten.

Thijs Goverde is vooral bekend door avonturenverhalen die meestal in het heden spelen. Vanwege het 2000-jarig bestaan van Nijmegen schreef hij Het bloed van de verraders, dat speelt in Batavodorum (Nijmegen) in het jaar 105. Ook van dit verhaal maakt hij een spannend avonturenverhaal.

Gladiatoren zijn de laatste jaren een populair onderwerp. Van Simon Scarrow verschenen vier boeken over Marcus, die in 61 voor Christus in een gladiatorenschool terecht komt, nadat zijn vader vermoord is en zijn moeder tot slaaf is gemaakt. Hij wil haar bevrijden, maar daarvoor moet hij natuurlijk wel zorgen dat hij zelf overleeft. Dat zorgt voor spannende avonturen.

De vrouwelijke tegenhanger van Marcus is Fallon, een prinses van een stam die gevangen is genomen en ook op een gladiatorenschool belandt, zo rond diezelfde tijd. Er verschenen tot nu toe twee delen in deze serie van Lesley Livingston.


61 voor Christus Vechten voor vrijheid / Simon Scarrow 11+ (Gottmer, 2011; vert. uit het Engels door Maria Postema)

46 voor Christus Onverschrokken / Lesley Livingston 15+ (Van Goor, 2017; vert. uit het Engels door Mireille Vroege)

77 – 79 De slavenring / Simone van der Vlugt 13+ (Lemniscaat, 2003)

* 105 Het bloed van de verraders / Thijs Goverde 10+ (Holland, 2005; illustraties Martijn van der Linden)

* 130 De adelaar van het Negende / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1965; vert. uit het Engels door Miep Diekmann; illustraties C. Walter Hodges)

* 292 – 295 De zilveren tak / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1968; vert. uit het Engels door Ruth Wolf; illustraties Charles Keeping)

* 343 De omweg naar de keizer / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1988; vert. uit het Engels door Tineke Leiker; illustraties Dick de Wilde)

* 446 – 464 De lantaarndragers / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1972; vert. uit het Engels door Ruth Wolf; illustraties Dick de Wilde)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Jeugdherinneringen. En toen?

Waarschijnlijk bevatten heel veel kinderboeken op de een of andere manier jeugdherinneringen van de auteur. Het gebeurt alleen niet zo heel vaak dat de boeken alleen maar bestaan uit jeugdherinneringen. Vandaag bespreek ik twee verrukkelijke reeksen waarin jeugdherinneringen uit de jaren ’40 en ’50 van de vorige eeuw worden opgehaald. In allebei de reeksen zijn de gebeurtenissen niet zo heel spectaculair. Het gaat meer om de dingen die in het hoofd van de hoofdpersonen gebeuren.

Rita Verschuur (1935) schreef acht boeken over haar jeugd tussen 1940 en 1950. Ze staan vol met kleine, rake observaties door de jonge Rita van de wereld om haar heen. Het eerste boek, Hoe moet dat nu met die papillotten, speelt in de oorlog, in Overveen (Noord-Holland). Ze was toen tussen de 4 en 9, dus het gaat niet zo zeer over de oorlog, maar meer over de dingen die binnen het gezin gebeuren.

Het tweede deel speelt in de jaren na de oorlog. Haar ouders scheiden, en Rita moet er aan wennen dat ze nu deel uitmaakt van twee gezinnen.

In 1948 gaat ze enige tijd logeren bij onbekende familie in Zweden. Het valt haar op dat daar sommige dingen heel anders gaan dan in Nederland. Datzelfde jaar komt haar Zweedse nichtje naar Nederland. Daarover gaan de volgende twee boeken.

De eerste vier delen horen echt bij elkaar. Ze worden chronologisch verteld en hebben allemaal omslagen van Marit Törnqvist die duidelijk overeenkomen.

Daarna verschenen nog vier delen, die wat meer thematisch zijn, en in chronologie wat heen en weer springen in de tijd. Ze spelen tussen 1947 en 1950.

De jeugdherinneringen van Henri Van Daele (1946 – 2010) beginnen in 1954, met Een huis in de Rij. Hij beschrijft zijn geboortedorp Zele (Oost-Vlaanderen) met humor en liefde, net als zijn familie en de mensen in het dorp.

In het tweede deel draait het om een fantasievriendje, in het derde deel komt Henri in een tehuis. In deel vijf gaat het over de puberteit. Deel zes (Gent, toen de dagen trager waren) verscheen niet als afzonderlijk boek, maar werd opgenomen in een bundeling van de eerste vijf boeken. In dit deel beschrijft hij zijn studententijd in Gent.

Ook hier verschenen na deze boeken nog meer autobiografische boeken, die in diezelfde periode spelen, maar wat meer rond een bepaald personage draaien.

Voor beide series geldt: ze bieden meer dan duizend pagina’s aan leesplezier, de wereld wordt bekeken door de ogen van een kind, maar door het lage tempo en de andere tijd zijn ze misschien wel het fijnste voor volwassenen.


* 1940 – 1945 Hoe moet dat nu met die papillotten / Rita Verschuur 9+ (Van Goor, 1993)
* 1945 – 1948 Mijn hersens draaien rondjes / Rita Verschuur 11+ (Van Goor, 1994)
* 1948 Vreemd land / Rita Verschuur 11+ (Van Goor, 1995)
* 1948 Hoofdbagage / Rita Verschuur 11+ (Van Goor, 1996)

* 1947 Jubeltenen / Rita Verschuur 9+ (Van Goor, 1998)

* 1947 De prijs / Rita Verschuur 10+ (Van Goor, 2001)

* 1949 – 1950 De driehoeksdans / Rita Verschuur 12+ (Van Goor, 2004)

* 1947 – 1948 Moeder en God en ik / Rita Verschuur 10+ (Van Goor, 2005)

* 1954 – 1968 Een tuin om in te spelen / Henri Van Daele 12+ (Lannoo, 1995). Bevat: Een huis in de Rij; En toen kwam Snorrebaas; Een huis met een Poort en een Park; Het Land achter den Tuymelaer; En Appels aan de overkant; Gent, toen de dagen trager waren.

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Op reis door de tijd. En toen?

Wie een historisch kinderboek leest, reist vanzelf een beetje door de tijd. Je maakt kennis met een ander tijdperk, en ziet hoe de mensen toen leefden.

Soms reizen de personages in de boeken zelf door de tijd. Dat kan een mooi effect opleveren: mensen van nu zien hoe het er toen aan toeging, en vergelijken hun eigen leven met het leven vroeger. Daardoor krijg je een goed beeld van de verschillen.

Het bekendste boek dat deze truc toepast, is natuurlijk Kruistocht in spijkerbroek van Thea Beckman. Het boek zelf is inmiddels ook bezig met een indrukwekkende reis door de tijd. Het is bijna een halve eeuw oud, bijna honderd keer herdrukt en het is nog steeds te vinden in (kinder)boekwinkels en bibliotheken.

In het boek reist Dolf vanuit 1972 naar 1212. Door een ongelukkig toeval kan hij niet terug naar zijn eigen tijd en sluit hij zich aan bij een kinderkruistocht. Duizenden kinderen zijn op weg naar het Heilige Land om het te bevrijden van de ongelovigen.

Het is een ongeorganiseerde bende, en Dolf gebruikt zijn kennis uit de twintigste eeuw om alles in goede banen te leiden.

Onderweg komen Dolf en de kinderen veel moeilijkheden en tegenslagen tegen, en dat maakt het boek een meeslepend avonturenverhaal.

Als je meer wilt weten over de Middeleeuwen, kun je een tijdreis boeken bij Chrono BV. Nou ja, dat kan als je in de 22e eeuw leeft. Chrono BV biedt tijdreizen aan naar diverse tijdperken en geeft daar ook handige reisgidsjes bij uit. Handboeken voor historiehoppers, noemen ze die zelf. Zo zijn er ook gidsen voor het oude Griekenland en het oude Rome.

Het zijn grappige gidsen, die je tippen over waar je heen moet gaan om getuige te zijn van spannende gebeurtenissen. Het gaat dan vooral over spectaculaire dingen zoals oorlogen, veldslagen, moorden en complotten. Toch steek je daarbij stiekem wel een heleboel op.

Julia’s reis van Finn Zetterholm is een stuk rustiger. Julia kan via schilderijen door de tijd reizen. Zo belandt ze in zes verschillende tijden (1658, 1657, 1505, 1876, 1838 en 1935), waar ze de schilders ontmoet en praat met de mensen die op de schilderijen zijn afgebeeld.

Ook in de twee vervolgdelen, Julia’s verdwijning, en Julia’s ontsnapping, reist Julia door de tijd.

Een heel bijzondere manier om terug in de tijd te reizen ontdekt Roly in De duik van Sjoerd Kuyper. Door tussen de pontons van de brug in Willemstad op Curaçao te zwemmen, komt hij in het verleden. Zo gaat hij honderd jaar terug in de tijd. Daar gaat hij op zoek naar zijn verdwenen vader.

De duik is niet alleen een boek over tijdreizen, het is veel meer. Ieder hoofdstuk is geschreven in een andere stijl en het boek is prachtig geïllustreerd door Sanne te Loo.


Kruistocht in spijkerbroek / Thea Beckman 12+ (Lemniscaat, 1973)

Julia’s reis : een magisch kunstavontuur / Finn Zetterholm 12+ (De Fontein, 2009; vert. uit het Zweeds: Erica Weeda)

De duik / Sjoerd Kuyper 10+ (Lemniscaat, 2014; illustraties Sanne te Loo)

De middeleeuwen : wat en #hoedan / Jonathan W. Stokes 10+ (De Fontein, 2020; vert. uit het Engels door Anne Douqué; illustraties van Xavier Bonet) Handboek voor historiehoppers

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.