Hoe divers zijn de boeken die Griffels en Penselen wonnen in 2020?

Een aantal maanden geleden publiceerde ik mijn onderzoek naar de diversiteit van kinderboeken uit 2019. Eind augustus maakte het CPNB bekend welke boeken de Griffels, Penselen en Vlag & Wimpels van 2020 krijgen. Dat zijn natuurlijk allemaal boeken uit 2019. Het gaat om 45 boeken, waarvan sommige zowel door de Griffel- als Penseeljury bekroond werden. De meeste daarvan zaten al in mijn onderzoek, ik moest nog een paar non-fictieboeken lezen en daarvan de diversiteit turven. Hoe divers zijn de winnende boeken?

Ik vergelijk de diversiteit met de diversiteit van alle boeken uit 2019 die ik las. Dat zijn er inmiddels 667, dus de cijfers over deze boeken verschillen iets van die uit mijn eerdere publicatie (toen waren het nog 625 boeken). In dit deelonderzoek kijk ik alleen naar de inhoud van het boek, niet naar de omslagen.

Hoe ligt de verhouding tussen mannelijke en vrouwelijke personages?

Aantal 2019% 2019Bekroond 2019% bekroond
Niet vast te stellen568,4715,6
Uitsluitend mannelijk7711,5511,1
Hoofdzakelijk mannelijk16024,01022,2
Gelijk26740,01737,8
Hoofdzakelijk vrouwelijk558,224,4
Uitsluitend vrouwelijk527,748,9
Totaal66745

De verschillen tussen de 667 boeken en de 45 bekroonde boeken zijn niet groot. Er zijn in beide groepen flink meer boeken waarin jongens de belangrijkste rollen spelen dan boeken waarin meisjes die rollen spelen. Het verschil zit vooral in de boeken waarin wel vrouwelijke hoofd- of bijfiguren zitten, maar waarin jongens in de meerderheid zijn.

Hoeveel niet-witte personages komen voor in het boek?

Aantal 2019% 2019Bekroond 2019% bekroond
Geen mensen14722,0817,8
Geen mensen van kleur22734,01533,3
Niet-witte mensen alleen in illustraties507,536,7
Niet-witte bijpersonen517,6613,3
Enkele niet-witte personages12318,4817,8
Alle / Meeste personages zijn niet wit6910,3511,1
Totaal66745

Ook hier zijn de verschillen tussen de twee groepen niet groot. In beide groepen heeft zo’n 29% van de boeken een substantieel aantal niet-witte personages (enkele, de meeste, of alle personages zijn niet wit). Bij de bekroonde boeken zitten wat meer boeken met niet-witte bijpersonen, en wat minder boeken waarin geen mensen voorkomen.

Zitten er LHBT+-personages in het boek?

Aantal 2019% 2019Bekroond 2019% bekroond
Geen62393,43884,4
Homoseksueel213,148,9
Lesbisch131,924,4
Homoseksueel & lesbisch20,312,2
Lesbisch & transgender20,300
Transgender30,400
Biseksueel20,300
Alle10,100
Totaal66745

In deze categorie zitten de grootste verschillen. In de bekroonde boeken komen duidelijk meer homoseksuele mannen en lesbische vrouwen voor dan in de grote groep. Andere vormen van diversiteit, zoals transgender en biseksualiteit komen bij de bekroonde boeken helemaal niet voor; in de grote groep waren het er ook maar een paar.

Conclusie

De 45 boeken die in 2020 Griffels, Penselen en Vlag & Wimpels wonnen, zijn ongeveer even divers als de hele productie uit 2019. Alleen op het gebied van de seksuele diversiteit doen de bekroonde boeken het beter.

Wat opvalt is dat zowel in de hele productie als in de bekroonde boeken beduidend meer jongens dan meisjes de belangrijkste rollen spelen.

Hoe divers zijn kinderboeken uit 2019?

Inleiding

Hoe divers zijn Nederlandstalige kinderboeken? Zijn er voldoende mogelijkheden voor alle kinderen om zichzelf in de personages te herkennen? Zijn de boeken een goede afspiegeling van onze samenleving?

In de afgelopen jaren verschenen enkele onderzoeken naar de diversiteit van Nederlandstalige kinderboeken. Zie bijvoorbeeld deze pagina. Dat waren wetenschappelijke onderzoeken, die steeds een klein aantal kinderboeken diepgaand analyseerden.

Een onderzoek naar een groot aantal kinderboeken ontbrak nog. Daarom turfde ik van honderden Nederlandstalige kinderboeken uit 2019 hoe het zat met de verhouding jongen/meisje en hoe vaak er mensen van kleur en LHBT+-personages in voorkomen.

De boeken

Ik las 625 Nederlandstalige boeken die volgens de colofon in 2019 zijn verschenen. Naar schatting verschijnen er jaarlijks 2500 Nederlandstalige kinderboeken, dus dat is ongeveer een kwart van het totale aanbod. De boeken waren heel divers: van babyboeken, via prentenboeken en AVI-boeken tot informatieve boeken en Young Adult.

Leeftijd

Leeftijdsverdeling-625-kinderboeken-2019

Veel boeken dus voor kinderen die nog niet kunnen lezen, ook veel boeken voor de groep 8-10, minder voor jongeren. Waarschijnlijk is dat ook wel een afspiegeling van wat er verschijnt, al kan ik me voorstellen dat ik relatief weinig YA gelezen heb, omdat die gewoon meer tijd kosten en ik zoveel mogelijk boeken wilde lezen.

Landen

De 625 boeken zijn gemaakt door schrijvers en illustratoren uit 22 verschillende landen.

Landenverdeling-625-kinderboeken-2019

(doordat makers uit verschillende landen kunnen komen, is de optelsom hoger dan 625)

Veel oorspronkelijk Nederlandstalig werk dus, en veel vertaald Engelstalig.

Uitgevers

Dit zijn de uitgevers waarvan ik de meeste boeken las. Geen verrassingen hier, dit zijn allemaal grote kinderboekenuitgevers.

Uitgeversverdeling-625-kinderboeken-2019

Methodiek

Van alle boeken turfde ik zes aspecten:

  • Jongens- en meisjesnamen in de titel
  • De m/v-verhouding van de personages op de kaft
  • De kleur van de personages op de kaft
  • De m/v-verhouding in het boek
  • De kleur van de belangrijkste personages in het boek
  • LHBT+-personages in het boek

Ik maakte niet alleen een overzicht van de diversiteit in de hele groep van 625 boeken. Ik splitste de groep ook op in leeftijdscategorieën en in land van herkomst.

De titel

Het eerste (en eenvoudigste te beoordelen) waar ik naar keek was de titel, inclusief de ondertitel. Daarbij keek ik in de eerste plaats of er een jongens- of meisjesnaam in stond, of allebei. En als dat niet zo was, of er een woord in stond dat een mannelijke of vrouwelijke betekenis heeft. Bijvoorbeeld: Gooi juf in zee!, of Echte Amerikaanse jongens.

406 titels waren wat dat betreft neutraal. Van de overige 219 titels bevatten er 80 een jongensnaam, 45 hadden iets mannelijks in de titel. 14 boeken hadden beide. 49 boeken hadden een meisjesnaam, 31 iets vrouwelijks.

Op het geheel van de 625 gelezen boeken zijn dit de percentages:

  • Geen: 65,0%
  • Mannelijk: 20%
  • Gelijk: 2,2%
  • Vrouwelijk: 12,8%

Verdeling-m-v-in-titel

Het omslag

Don’t judge a book by its cover, zeggen de Engelsen, maar dat deed ik wel. Het omslag is immers het eerste wat je van een boek ziet. Ik keek of de personages op het omslag mannelijk of vrouwelijk waren.

Bij 247 boeken was dat niet vast te stellen. Vanwege een abstract ontwerp, bijvoorbeeld, of omdat er alleen dieren op het omslag staan. Of omdat er wel mensen op staan, maar niet te zien is of die mannelijk of vrouwelijk zijn.

Van de resterende 378 boeken hadden er 117 uitsluitend mannelijke personages op de voorkant. Daarnaast waren er 31 met hoofdzakelijk mannelijke personages. Bij 118 waren er (ongeveer) evenveel mannelijke als vrouwelijke personages. En op 103 boeken stonden alleen vrouwen, op 9 hoofdzakelijk vrouwen.

Afgezet tegen het geheel van 625:

  • Geen: 39,5%
  • Mannelijk: 23,7%
  • Gelijk: 18,9%
  • Vrouwelijk: 17,9%

Verdeling-m-v-op-omslag

Ook keek ik naar de kleur van de personages op het omslag.

Bij 279 boeken kon ik daar geen uitspraak over doen. In 221 gevallen omdat er geen mensen op het omslag stonden, in 58 gevallen omdat de kleur van de mensen niet vast te stellen was.

Van de resterende 346 boeken waren op 216 omslagen alle mensen wit. In nog eens 18 gevallen was de meerderheid wit. Op 54 boeken waren de mensen gemengd. In 3 gevallen was de meerderheid niet wit, en op 55 kaften was iedereen niet wit.

In percentages:

  • Geen mensen: 35,4%
  • Niet vast te stellen: 9,3%
  • Alleen wit: 34,6%
  • Hoofdzakelijk wit: 2,9%
  • Gemengd: 8,6%
  • Hoofdzakelijk niet wit: 0,5%
  • Niet wit: 8,8%

Verdeling-kleur-op-omslag

De inhoud

Tot nu toe ging het over dingen die op het omslag te vinden zijn. Ik keek ook verder, en las al die 625 boeken. Daarbij lette ik op de m/v-verhouding, op de kleur van de personages en of er LHBT+-personages in het boek voorkomen.

M/V in het boek

In 73 boeken zijn er alleen maar mannelijke hoofdpersonen. In nog eens 146 zijn ze voornamelijk mannelijk. In 254 boeken zijn de verhoudingen gelijk, in 51 boeken zijn het hoofdzakelijk vrouwelijke personages en in 49 uitsluitend vrouwelijke.

In 52 gevallen is het niet vast te stellen, omdat dat niet genoemd werd en het om dieren of niet-levende voorwerpen ging, of om informatieve boeken.

In percentages:

  • Niet vast te stellen: 8,3%
  • Uitsluitend mannelijk: 11,7%
  • Hoofdzakelijk mannelijk: 23,4%
  • Gelijk: 40,6%
  • Hoofdzakelijk vrouwelijk: 8,2%
  • Uitsluitend vrouwelijk: 7,8%

Verdeling-m-v-in-het-boek

Hier zijn dus behoorlijk grote verschillen tussen mannelijk en vrouwelijk te zien. Dat is wel een beetje raar, want bij het kijken naar de titel en de omslagillustraties waren de verschillen minder groot. Op het omslag was 23,7% mannelijk en 17,9% vrouwelijk. In het boek is de verhouding 35,1% – 16% Hoe kan dat?

Dat blijkt voor een deel te zitten in de omslagen waarbij het niet kan worden vastgesteld of de personages vrouwelijk of mannelijk zijn. Die personages blijken vaak mannelijk te zijn. 82 om precies te zijn, tegen 35 vrouwelijk. In de categorie waar het op het omslag niet te zien is of het personage mannelijk of vrouwelijk is, is het effect het grootst. Maar het geldt ook voor alle omslagen waar het aantal vrouwen gelijk of meer is: in het boek neigt de verhouding vaak toch net iets meer naar mannen.

Gedeeltelijk valt dat te verklaren door boeken die dieren als hoofdpersoon hebben. Uit eerder onderzoek (zie bijvoorbeeld dit artikel) is bekend dat dieren in kinderboeken veel vaker mannelijk zijn dan vrouwelijk. Dat blijkt dus nog steeds zo te zijn, al heb ik niet precies uitgezocht hoe het zit met de boeken uit 2019. Het geldt trouwens niet alleen voor dieren, maar ook voor niet-levende personages, zoals wolken.

Ik splitste de boeken op naar leeftijd: boeken voor kinderen die nog niet zelf kunnen lezen (0-5 jaar; in totaal 224 boeken); boeken voor kinderen op de basisschool die zelf kunnen lezen (6-12 jaar; in totaal 342 boeken); en boeken voor middelbare scholieren (13-15 jaar; in totaal 59 boeken).

Daaruit bleek dat de voorkeur voor mannelijke personages vooral bij de eerste twee categorieën ligt. Bij de boeken voor jongeren is de m/v-verhouding vrijwel in evenwicht.

Verdeling-m-v-per-leeftijdsgroep

Ik splitste ook op naar land: boeken van Nederlandse makers (263 boeken); van Belgische makers (67 boeken); en de rest (383 boeken). Omdat een boek gemaakt kan worden door mensen uit verschillende landen, is het totaal hoger dan 625.

In alle drie de groepen zijn mannelijke personages in de meerderheid. Vooral bij boeken van Belgische makers; Nederlandse makers doen het wat dat betreft beter, de overige boeken zitten er tussenin.

Verdeling-m-v-per-land

Kleur in het boek

Verder keek ik hoeveel niet-witte personages in een boek voorkomen. In een boek met plaatjes is het wat makkelijker om ze te vinden, in boeken zonder illustraties is het lastiger als het uiterlijk van de personages niet beschreven wordt.

In 139 boeken komen geen mensen voor. In de resterende 486 boeken zitten in 210 gevallen (minder dan de helft van die 486) worden geen mensen van kleur genoemd. In percentages:

  • Geen mensen: 22,2%
  • Geen mensen van kleur: 33,6%
  • Niet-witte mensen alleen in illustraties: 7,4%
  • Niet-witte bijpersonen: 7,4%
  • Enkele niet-witte personages: 18,9%
  • Alle / Meeste personages zijn niet wit: 10,6%

Verdeling-kleur-in-het-boek

Ook hier laat het omslag niet precies zien wie er in het boek gaan optreden: op 20,8% van alle omslagen staat een persoon van kleur. Terwijl in 44,2% van de boeken iemand van kleur voorkomt.

Bij het opsplitsen naar leeftijd blijken er grote verschillen te zijn tussen de drie groepen. Vooral doordat er voor de jongste groep heel veel boeken zijn zonder menselijke personages. Daardoor is het vergelijken tussen de groepen wat moeilijker, maar het is wel duidelijk dat er in boeken voor de middelbare school meer personages van kleur voorkomen dan in de boeken voor 6- tot 12-jarigen.

Verdeling-kleur-per-leeftijdsgroep

Uitgesplitst naar land is te zien dat de boeken van Belgen het witst zijn, en de boeken uit Nederland het meest gekleurd. De overige boeken zitten er tussenin.

Verdeling-kleur-per-land

LHBT+-personages in het boek

Tot slot keek ik naar LHBT+-personages in een boek. Daarvan vond ik er niet veel, terwijl ik hier niet veeleisend was. Alleen al het noemen van twee mannelijke ouders rekende ik bijvoorbeeld al mee.

  • Geen: 93,9%
  • Homoseksueel: 2,7%
  • Lesbisch: 1,9%
  • Homoseksueel & lesbisch: 0,3%
  • Lesbisch & transgender: 0,3%
  • Transgender: 0,5%
  • Biseksueel: 0,2%
  • Alle: 0,2%

Verdeling-LHBT-in-het-boek

LHBT+-personages blijken vooral in 12+-boeken voor te komen. Omdat het om zulke kleine aantallen gaat, heb ik in de grafiek de categorie ‘Geen’ weggelaten, zodat de verhouding tussen de andere staafjes duidelijker wordt. Wil je toch het complete plaatje zien, klik dan hier.

Verdeling-LHBT+-per-leeftijd

Per land opgesplitst doen Nederland en België het wat beter dan de rest. Klik hier voor het volledige plaatje.

Verdeling-LHBT+-per-land

Conclusies

Er verschijnen jaarlijks heel veel Nederlandstalige kinderboeken, rond de 2500. Vaak schetsen de boeken een beeld van onze samenleving. Altijd is dat natuurlijk maar een stukje van de samenleving.

Maar alles bij elkaar komt de wereld in de kinderboeken toch niet helemaal overeen met de echte wereld. In de echte wereld is het aantal jongens en meisjes (vrijwel) gelijk. In kinderboeken lopen beduidend meer jongens rond.

Dat begint al bij het omslag: in de titel en op het plaatje op de voorkant zul je doorgaans vaker een jongen dan een meisje zien. En als je eenmaal het boek gaat lezen, blijken jongens daar een nog grotere rol te spelen.

Bij boeken van Belgen is het verschil tussen jongens en meisjes het grootst; bij boeken van Nederlanders is het iets minder. Alleen bij boeken voor oudere kinderen is er een evenwicht tussen jongens en meisjes.

In Nederland heeft ongeveer 1 op de 7 mensen (14%) een niet-westerse achtergrond. In kinderboeken waarin mensen voorkomen, komt in minder dan de helft van de boeken geen enkel personage van kleur voor. Of kinderboeken daarmee een goede afspiegeling van de maatschappij zijn, valt moeilijk te zeggen. Veel boeken hebben meerdere personages, waarvan sommige niet wit zijn. Mijn tellingen zijn niet zo nauwkeurig dat ik hierover een uitspraak kan doen. Maar met bijna 30% van de boeken waarin een substantieel deel van de personages niet wit is, is er in ieder geval genoeg keus voor wie een boek wil met een niet-wit personage. Voor oudere kinderen is dat het makkelijkst.

Ongeveer 6% van de Nederlandse bevolking boven de 12 is homoseksueel of lesbisch. In kinderboeken komen LHBT+-personages minder vaak voor. Als ze al voorkomen, is dat vaak in boeken voor middelbare scholieren.

Over het algemeen zijn de boeken voor jongeren dus het meest divers. En als je per land kijkt, zijn de boeken van Nederlanders het meest divers.

Wat gebeurde er in 2019?

Dit is het achttiende kinderboekenjaaroverzicht van Kjoek, met onder andere de winnaars, de opvallende boeken, de debutanten en de doden van 2019.

De winnaars

2019 was het jaar van Bart Moeyaert. Hij won de meest prestigieuze Zebkinderboekenprijs van de wereld, de Astrid Lindgren Memorial Award.

Twee boeken verdeelden in 2019 de vier grote prijzen. Zeb. van Gideon Samson en Joren Joshua kreeg de Gouden Griffel en de Nienke van Hichtumprijs. Daarnaast kreeg het boek een Zilveren Penseel, en was het genomineerd voor de Woutertje Pieterse Prijs. De andere grote winnaar was Alles komt goed, altijd, van Kathleen Vereecken en Charlotte Peys. Dit boek kreeg in 2019 de Woutertje Pieterse Prijs en de Boekenleeuw.

Andere winnaars waren:

  • Max Velthuijsprijs: Sylvia Weve
  • Gouden Penseel: Mijn wonderlijke oom / Yvonne Jagtenberg
  • Boekensleutel: Ze gaan er met je neus vandoor / Ted van Lieshout
  • Boekenpauw: Ans & Wilma verdwaald / Kaatje Vermeire (tekst van Alice Reijs en Ariane van Vliet)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 6 t/m 9 jaar: Dog man gaat los! / Dav Pilkey; vertaling Tjibbe Veldkamp
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 10 t/m 12 jaar: Dummie de mummie en de schat van Sohorro / Tosca Menten ; ill. Elly Hees
  • Prijs van de Jonge Jury: Wild / Mel Wallis de Vries
  • Thea Beckmanprijs: Hendrick, de Hollandsche indiaan / Bianca Mastenbroek

Er was wat beweging op het gebied van de kinderboekenprijzen: De Gouden Lijst werd (weer) samengevoegd met de Gouden Griffel, bij de Nederlandse Kinderjury werd het minder vanzelfsprekend om op sommige boeken te stemmen, en de Kinderboekwinkelprijs werd voor het eerst sinds 2013 weer uitgereikt.

De opvallende boeken

Ik combineerde de lijstjes van Bas Maliepaard, Mirjam Noorduijn, Thomas de Veen, Judith Eiselin, Pjotr van Lenteren en Jaap Friso tot een top 10 van beste boeken uit 2019:

  • Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt / Edward van de Vendel & Martijn van der LindenWat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt
  • Bizar / Sjoerd Kuyper
  • Drama queen / Derk Visser
  • De bijzondere woorden van Gioia / Enrico Galiano ; vertaling Henrieke Herber & Ada Duker
  • Het werkstuk / Simon van der Geest ; ill. Karst-Janneke Rogaar
  • Julian is een zeemeermin / Jessica Love ; vertaling Loes Randazzo
  • De avonturen van Pinokkio / Carlo Collodi ; ill. Sjaak Rood ; vertaling Pietha de Voogd
  • Dit is geen Cobra / Bette Westera & Sylvia Weve
  • Overdag is hij een krokodil / Giovanna Zoboli & Mariachiara Di Giorgio ; vertaling uit het Italiaans
  • De boom met het oor / Annet Schaap & Philip Hopman

Plus 10 boeken die ik zelf vond opvallen:

  • Alles gaat slapen want nu is het nacht / Astrid Lindgren & Marit Törnqvist ; vertaling Bette WesteraHoe ik mijn vader redde
  • Baby Aapje, privé-detective / Brian Selznick & David Serlin ; vertaling Mascha de Vries
  • Brons : over glimmende schatten in mistige moerassen / Linda Dielemans ; ill. Sanne te Loo
  • Die zomer met Jente / Enne Koens ; ill. Maartje Kuiper
  • Haaientanden / Anna Woltz ; ill. Maartje Kuiper
  • Hoe ik mijn vader redde / Henk Hardeman ; ill. Els Ruiters
  • Miss Eenhoorn / Edward van de Vendel & Floor de Goede
  • Ottilie en de drochtenjagers / Rhiannon Williams ; vertaling Sofia Engelsman
  • De Veger : het verhaal van een meisje en haar monster / Jonathan Auxier ; vertaling Esther Ottens
  • De weglopers / Ulf Stark ; ill. Kitty Crowther ; vertaling Edward van de Vendel

De debutanten

Ik telde ongeveer 200 debutanten (schrijvers van wie in 2019 het eerste kinderboek in  Nederland en Vlaanderen verscheen). In werkelijkheid zullen het er nog meer zijn.

Mijn lijstje met opvallende debuten is lekker willekeurig.

  • Darius de Grote is niet oké / Adib Khorram ; vertaling Tjalling BosHandboek voor superhelden
  • Flin : of de verloren liefde van een eenhoorn / Henry Lloyd ; ill. Laurens Rawie
  • Het handboek / Elias & Agnes Våhlund ; vertaling Femke Muller
  • In het hol van de wolf : een beestachtige dierendetective /  Anna Starobinets ; ill. Marie Muravski ; vertaald Herma Dijkema & Marjolijn Muntinga
  • Jane, de vos & ik / Fanny Britt & Isabelle Arsenault ; vertaling Studio Peter de Raaf/Arend Jan van Oudheusden
  • De jongen achter in de klas / Onjali Q. Raúf ; ill. Pippa Curnick ; vertaling Tjalling Bos
  • Matilda en de boekdwalers / Anna James ; ill. Paola Escobar ; vertaling Sandra C. Hessels
  • Het vogeltje en andere Armeense sprookjes / Hovhānnes Toemānjān ; ill. Harmen van Straaten ; vertaling Anna Maria Mattaar
  • Waar is mijn noedelsoep?!? / Reza & Chee-Han Kartosen-Wong ; ill. Maria Koutamanis

De doden

  • 16 januari: Mirjam Pressler
  • 4 februari: Tomi Ungerer
  • 1 maart: Peter van Gestel
  • 30 mei: Akky van der Veer
  • 4 juli: Lydia Verbeeck
  • 26 oktober: Rob Ruggenberg
  • 25 november: Trix van Brussel

De website

Het was qua nieuwe berichten rustig op Kjoek, met uitzondering van januari en december. In januari organiseerde ik de Maand van de Onbekende Kinderboekenschrijver – 10 Jaar Later, waarin 15 schrijvers die zich in 2009 mochten presenteren op mijn weblog, terugkeken op de afgelopen 10 jaar. En in december besloot ik spontaan, na twee jaar afwezigheid, weer een Kjoek Kerstvakantie Kinderboeken Kwis te organiseren. (Je kunt nog tot en met 5 januari insturen!)

Ondanks de betrekkelijke rust was 2019 het drukste jaar op Kjoek. Dat kwam vooral door het blog over het citaat van Pippi Langkous. Pippi zorgde voor een gestage stroom bezoekers via zoekmachines; dit bericht van eind 2018 zorgde voor meer dan de helft van alle paginaweergaven in 2019!

Het bericht waarin Marcel van Driel terugkeek was het populairste bericht van 2019.

Is Dolf Verroen de oudste Griffel-winnaar?

Op Twitter stelde Jaap Friso deze vraag:

En dat was weer naar aanleiding van deze tweet van uitgeverij Leopold:

Het klopt inderdaad dat Dolf Verroen de oudste Griffelwinnaar is. In ieder geval de oudste levende Griffelwinnaar. De gebroeders Grimm kregen in 2006 een Zilveren Griffel voor de volledige uitgave van hun sprookjes bij Lemniscaat, zo’n 220 jaar nadat ze geboren waren – maar ze zijn de Griffel niet zelf komen ophalen. En in 1982 kreeg Boris Zhitkov een Zilveren Griffel voor Het verboden bootje. Dat was precies 100 jaar na zijn geboortejaar; maar hij is in 1938 al overleden.

Dolf neemt het record over van Jacqueline van Maarsen, die in 2012 een Zilveren Griffel kreeg voor ‘Je beste vriendin Anne’. Ze was toen 83 jaar.

Ted van Lieshout wees me op een ander record:

Ook dat klopt. Daarmee pakte Dolf het record af van Imme Dros: bij haar zat er 35 jaar tussen haar eerste Zilveren Griffel (in 1981, voor De zomer van dat jaar) en haar (voorlopig?) laatste, voor Tijs en de eenhoorn, in 2016.

En verder heeft Dolf nu ook het record in handen voor de langste tijd tussen twee Griffels: 32 jaar. In 1987 ontving hij zijn voorlaatste Zilveren Griffel, voor Een leeuw met lange tanden.

Driewerf hoera!

Is er dit jaar een record aantal Griffels, Penselen en Vlag en Wimpels uitgereikt?

Gisteren werd bekendgemaakt welke boeken dit jaar een Zilveren Griffel, een Zilveren Penseel en/of een Vlag en Wimpel krijgen. Het waren er heel veel. Is het een record?

Ja en nee.

Ja, want dit jaar werden er 49 prijzen uitgereikt (12 Zilveren Griffels, 17 Vlag en Wimpels van de Griffeljury, 8 Zilveren Penselen en 12 Vlag en Wimpels van de Penseeljury). Dat waren er nog nooit zo veel. 2018 kwam daar het dichtste bij met 48 bekroningen.

Nee, omdat er sinds dit jaar ook een Griffel-categorie is voor 12 t/m 15-jarigen. Tot vorig jaar was daar een speciale prijs voor: De Gouden Lijst. Daarvan werden er vorig jaar twee uitgedeeld, en er waren nog vijf andere boeken genomineerd. Als je die bekroningen meetelt, kom je hoger uit dan 49.

Hoe je ook rekent, 2018 en 2019 zijn met afstand de jaren met de meeste bekroningen. Op nummer 3 volgt 1985, toen er 39 bekroningen werden uitgereikt (10 Griffels, 3 Penselen, 19 Vlag en Wimpels van de Griffeljury en 7 van de Penseeljury).

Welke boeken werden NIET gekozen door de Nederlandse Kinderjury?

De Nederlandse Kinderjury heeft gekozen. Welke boeken er gekozen zijn heb je waarschijnlijk al ergens gelezen. Daar zitten een paar opvallende boeken tussen, maar wat misschien nog wel meer opvalt, is welke boeken er NIET zijn gekozen. Er ontbreken namelijk boeken uit series waar al jarenlang massaal op gestemd werd:

  • Dolfje en Noura / Paul van Loon; illustraties Hugo van Look. Sinds 1993 is er vrijwel elk jaar een boek van Paul van Loon getipt of bekroond. Alleen in 2002 en 2003 niet
  • De waanzinnige boomhut van 91 verdiepingen / Andy Griffiths & Terry Denton, vertaling Edward van de Vendel. Alle edities van ‘de boomhut’ werden getipt of bekroond (behalve de ’26’, maar in 2014 verschenen twee boeken uit deze serie). De laatste twee jaar was een boomhut de winnaar in de categorie 6 t/m 9 jaar
  • Fantasia XIII / Geronimo Stilton, vertaling Loes Randazzo. Sinds Fantasia IV werd deze reeks steeds getipt of bekroond
  • Liefdeskriebels : avonturen van een niet-zo-geheime datingramp / Rachel Renée Russell; vertaling Mechteld Jansen. Drie eerdere delen uit de reeks ‘Dagboek van een Muts’ werden getipt en bekroond, waaronder in 2017 en 2018
  • Wegwezen / Jeff Kinney; vertaling Hanneke Majoor. Sinds 2013 werd er steeds een deel van ‘Leven van een Loser’ getipt of bekroond

Ook De eilandenruzie, het vierde deel uit de serie Costa Banana van Jozua Douglas (illustraties van Elly Hees) ontbreekt, terwijl de eerste drie delen allemaal getipt werden door de Kinderjury 10 t/m 12 jaar. Het was het afgelopen jaar het Kinderboekenweekgeschenk, en daar mag waarschijnlijk niet op gestemd worden.

Ook grootleveranciers als Janneke Schotveld, Niki Smit en Manon Sikkel ontbreken bij de genomineerden, maar dat komt misschien doordat ze afgelopen jaar geen boek in een van hun populaire series publiceerden (Superjuffie, 100%, IzzyLove).