Wat gebeurde er in 2020?

Dit is het negentiende kinderboekenjaaroverzicht van Kjoek, met onder andere de winnaars, de opvallende boeken en de doden van 2020.

Uiteraard is 2020 het jaar van het coronavirus. Toch is daar in kinderboeken (nog) weinig van te zien. De Koninklijke Bibliotheek stelde een lijst samen met kinderboeken over corona. Op dit lijst staat maar een boek dat is verschenen bij een reguliere uitgever: Mijn dagen met Niets, van Mireille Geus. En in dat boek komt het woord ‘corona’ niet eens voor.

Een paar boeken van voor 2020 werden herdrukt, met dank aan het virus. Bijvoorbeeld:

  • Alice en het bacteriemysterie / Gwen Lowe ; ill. Sarah Horn ; vertaling Hanneke Majoor (2019, 3e druk 2020)
  • Monsterlijke microben / Marc Van Ranst en Geert Bouckaert (2007, herdruk 2020)

De winnaars

De grote winnaar dit jaar was Uit elkaar, van Bette Westera en Sylvia Weve. Het boek kreeg de Woutertje Pieterse Prijs, de Gouden Griffel, een Zilveren Penseel en de Boekenleeuw. Als het in 2021 ook de Nienke van Hichtum-prijs wint, is het grand slam compleet. Het duo kreeg ook een Zilveren Griffel voor Dit is geen Cobra, en Bette Westera ook nog een Vlag en Wimpel voor de tekst van Hallo Teckel Tom!

Voor het tweede jaar op rij won Yvonne Jagtenberg het Gouden Penseel, dit keer voor Hup, Herman!

Buddy Tegenbosch won de Prijs van de Jonge Jury, met Match. Hij was pas de tweede mannelijke winnaar sinds 1998.

Andere winnaars waren:

  • Boekenpauw: De fantastische vliegwedstrijd / Sebastiaan Van Doninck (tekst van Tjibbe Veldkamp)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 6 t/m 9 jaar: De fantastische boomhut van 104 verdiepingen / Andy Griffiths & Terry Denton; vertaling Edward van de Vendel
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 10 t/m 12 jaar: Vet koel / Jeff Kinney ; vertaling Hanneke Majoor
  • Thea Beckmanprijs: Verboden te vliegen / Martine Letterie

De opvallende boeken

Ik combineerde de lijstjes van recensenten Jaap Friso, Pjotr van Lenteren, Bas Maliepaard en Mirjam Noorduijn tot een top 10 van beste boeken uit 2020. Opvallend is dat ze alle vier hetzelfde boek bovenaan hebben staan.

  • Alfabet / Charlotte Dematons
  • Het verlangen van de prins / Marco Kunst ; ill. Marieke Nelissen
  • Wat is kunst? / Ted van Lieshout
  • Altijd dichtbij / Mark Janssen
  • Ons kasteel aan zee / Lucy Strange ; vertaling Aleid van Eekelen-Benders
  • Gozert / Pieter Koolwijk ; ill. Linde Faas
  • Koningskind / Selma Noort
  • Gloei / Edward van de Vendel ; ill. Floor de Goede
  • Stilte heeft een eigen stem / Ruta Sepetys ; vertaling Aleid van Eekelen-Benders
  • Hele verhalen voor een halve soldaat / Benny Lindelauf ; ill. Ludwig Volbeda

Plus 10 boeken die ik zelf vond opvallen:

  • Avonturen van de dappere ridster / Janneke Schotveld ; ill. Milja Praagman
  • Gloei / Edward van de Vendel ; ill. Floor de Goede
  • Het jaar dat de bijen kwamen / Petra Postert ; vertaling Esther Ottens
  • Liefde is voor losers / Wibke Brueggemann ; vertaling Aimée Warmerdam
  • Meerminnen verdrinken niet / Saskia Maaskant ; ill. Vicky Maaskant
  • Reis naar de maan / John Hare
  • De ridderprinses / Cornelia Funke ; ill. Kerstin Meyer ; vert. Maria van Donkelaar
  • Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw / Davide Morosinotto ; vertaling Manon Smits en Pieter van der Drift
  • Vis in een boom / Lynda Mullaly Hunt ; vertaling Leny van Grootel
  • Zo vrij als een vogel / Sandy Stark-McGinnis ; vertaling Lydia Meeder

De doden

  • 12 januari: Aart Staartjes
  • 23 januari: Gudrun Pausewang
  • 16 april: Leonie Kooiker
  • 25 april: Per Olov Enquist
  • 30 april: Tom Houtekiet
  • 12 mei: Mischa de Vreede
  • 13 augustus: Corrie Hafkamp
  • 18 september: Sam McBratney
  • 14 oktober: Vanessa Verstappen
  • 1 december: Co de Kloet
  • 3 december: Waldemar Post

De website

Net als voorgaande jaren plaatste ik in 2020 maar af en toe een bericht op Kjoek. Tijdens de Kinderboekenweek maakte ik elke dag een lijst met historische kinderboeken rond een bepaald thema.

Voor mij was het artikel Hoe divers zijn kinderboeken uit 2019? het belangrijkste, omdat er heel veel werk in is gaan zitten. In 2021 komt er een vervolgartikel, waarin ik een vergelijking maak met de kinderboeken uit 2020. Alleen heb ik uit dat jaar aanzienlijk minder boeken gelezen.

Ondanks het beperkt aantal nieuwe artikelen was 2020 het drukste jaar op Kjoek. Dat kwam nog steeds door het blog over het citaat van Pippi Langkous. Ook het vervolgartikel dat ik in 2020 schreef, scoorde goed.

Twee andere populaire artikelen waren quizzen: Welke klassieke kinderboeken zijn dit? en Wie zijn deze personages uit boeken uit 2020? (Je kunt nog tot en met 1 januari insturen!)

Hoe divers zijn de boeken die Griffels en Penselen wonnen in 2020?

Een aantal maanden geleden publiceerde ik mijn onderzoek naar de diversiteit van kinderboeken uit 2019. Eind augustus maakte het CPNB bekend welke boeken de Griffels, Penselen en Vlag & Wimpels van 2020 krijgen. Dat zijn natuurlijk allemaal boeken uit 2019. Het gaat om 45 boeken, waarvan sommige zowel door de Griffel- als Penseeljury bekroond werden. De meeste daarvan zaten al in mijn onderzoek, ik moest nog een paar non-fictieboeken lezen en daarvan de diversiteit turven. Hoe divers zijn de winnende boeken?

Ik vergelijk de diversiteit met de diversiteit van alle boeken uit 2019 die ik las. Dat zijn er inmiddels 667, dus de cijfers over deze boeken verschillen iets van die uit mijn eerdere publicatie (toen waren het nog 625 boeken). In dit deelonderzoek kijk ik alleen naar de inhoud van het boek, niet naar de omslagen.

Hoe ligt de verhouding tussen mannelijke en vrouwelijke personages?

Aantal 2019% 2019Bekroond 2019% bekroond
Niet vast te stellen568,4715,6
Uitsluitend mannelijk7711,5511,1
Hoofdzakelijk mannelijk16024,01022,2
Gelijk26740,01737,8
Hoofdzakelijk vrouwelijk558,224,4
Uitsluitend vrouwelijk527,748,9
Totaal66745

De verschillen tussen de 667 boeken en de 45 bekroonde boeken zijn niet groot. Er zijn in beide groepen flink meer boeken waarin jongens de belangrijkste rollen spelen dan boeken waarin meisjes die rollen spelen. Het verschil zit vooral in de boeken waarin wel vrouwelijke hoofd- of bijfiguren zitten, maar waarin jongens in de meerderheid zijn.

Hoeveel niet-witte personages komen voor in het boek?

Aantal 2019% 2019Bekroond 2019% bekroond
Geen mensen14722,0817,8
Geen mensen van kleur22734,01533,3
Niet-witte mensen alleen in illustraties507,536,7
Niet-witte bijpersonen517,6613,3
Enkele niet-witte personages12318,4817,8
Alle / Meeste personages zijn niet wit6910,3511,1
Totaal66745

Ook hier zijn de verschillen tussen de twee groepen niet groot. In beide groepen heeft zo’n 29% van de boeken een substantieel aantal niet-witte personages (enkele, de meeste, of alle personages zijn niet wit). Bij de bekroonde boeken zitten wat meer boeken met niet-witte bijpersonen, en wat minder boeken waarin geen mensen voorkomen.

Zitten er LHBT+-personages in het boek?

Aantal 2019% 2019Bekroond 2019% bekroond
Geen62393,43884,4
Homoseksueel213,148,9
Lesbisch131,924,4
Homoseksueel & lesbisch20,312,2
Lesbisch & transgender20,300
Transgender30,400
Biseksueel20,300
Alle10,100
Totaal66745

In deze categorie zitten de grootste verschillen. In de bekroonde boeken komen duidelijk meer homoseksuele mannen en lesbische vrouwen voor dan in de grote groep. Andere vormen van diversiteit, zoals transgender en biseksualiteit komen bij de bekroonde boeken helemaal niet voor; in de grote groep waren het er ook maar een paar.

Conclusie

De 45 boeken die in 2020 Griffels, Penselen en Vlag & Wimpels wonnen, zijn ongeveer even divers als de hele productie uit 2019. Alleen op het gebied van de seksuele diversiteit doen de bekroonde boeken het beter.

Wat opvalt is dat zowel in de hele productie als in de bekroonde boeken beduidend meer jongens dan meisjes de belangrijkste rollen spelen.