Het beleg van Leningrad. En toen?

Op 22 juni 1941 viel het Duitse leger de Sovjet-Unie binnen. Binnen drie maanden was het leger al in de buurt van Leningrad, een van de belangrijkste steden van het land. De Russen probeerden de mensen uit de stad te evacueren, maar door de snelle opmars van de Duitsers lukte dat maar gedeeltelijk.

Leningrad werd afgesloten van de buitenwereld. Dagelijks werd de stad beschoten, en er was een tekort aan alles.

Over de strijd om Leningrad zijn verschillende jeugdboeken geschreven. Ik bespreek er drie: een van ruim vijftig jaar geleden, een van dit jaar, en een van daar tussenin.

Boris van Jaap ter Haar verscheen voor het eerst in 1966, en is nog steeds in de boekhandel te koop. De winter is ingevallen, er is te weinig te eten en Boris heeft alleen zijn moeder nog. Die wil hem het liefst uit de stad laten evacueren, maar Boris wil bij haar blijven. Hij droomt ervan om als hij groter is, Duitse soldaten dood te schieten.

Maar dan gaat hij met zijn buurmeisje op zoek naar eten en gebeurt er iets waardoor zijn zwart-witte visie op de oorlog genuanceerd wordt.

Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw van Davide Morosinotto verscheen dit jaar. In dit boek is de tweeling Nadja en Viktor geëvacueerd net voordat de stad omsingeld is en de treinen niet meer rijden. Ze raken elkaar kwijt en reizen ver om elkaar te vinden.

Het boek van Morosinotto is duidelijk een boek van deze tijd: het is snel, zit vol actie en avonturen en is fraai geïllustreerd met foto’s en andere illustraties die een goed beeld geven van die tijd. Het boek van Ter Haar is veel meer ingetogen, trager, kijkt met name naar de innerlijke strijd van de hoofdpersoon.

Wat ook opvalt is dat in Boris het communisme nauwelijks een rol speelt; het is een kleinere rol dan die het geloof speelt. In het boek over Nadja en Viktor is het communisme wel heel duidelijk aanwezig, waardoor het wat echter aanvoelt.

Hoewel heel verschillend, zijn beide boeken erg de moeite waard.

Dat geldt ook voor Iedere dag telt, van de Russische Tatjana Wassilijewa. Dat boek is gebaseerd op de jeugdherinneringen van de auteur. Zij woonde in haar jonge jaren in Leningrad, zag hoe Leningrad belegerd werd, en werd toen ze dertien was gevangen genomen en naar Duitsland getransporteerd om als dwangarbeider te werken.

Alle drie de boeken zijn rauw, realistisch, en hard. Er is honger, er is geweld, mensen gaan dood. Daarmee vormen ze een aanklacht tegen de waanzin van de oorlog; dat geldt met name voor de twee oudere boeken.


Boris / Jaap ter Haar 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1966; herdruk Ploegsma; illustraties Rien Poortvliet)

* Iedere dag telt / Tatjana Wassilijewa 12+ (Lemniscaat, 1995; vert. uit het Duits naar de oorspronkelijke Russische uitgave: Annelies Hazenberg)

Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw / Davide Morosinotto 12+ (Fantoom, 2020; vert. uit het Italiaans door Pieter van der Drift en Manon Smits)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s