Worden kinderboeken diverser?

Al eerder onderzocht ik de diversiteit van honderden kinderboeken uit 2019. Ik keek daarbij naar de verhouding tussen jongens en meisjes, etnische diversiteit en seksuele diversiteit. Inmiddels zijn we een paar jaar verder. Zijn er sindsdien dingen veranderd? En hoe verhouden hedendaagse kinderboeken zich met oudere kinderboeken op het gebied van diversiteit?

Kinderboeken uit 2019, 2020 en 2021 en kinderboeken van voor 2011

In mijn vorige onderzoek ging ik uit van 625 kinderboeken uit 2019 (ongeveer een kwart van de jaarlijkse kinderboekenproductie). Ik las in de jaren daarna nog enkele tientallen kinderboeken uit dat jaar. Ook van kinderboeken uit 2020 en 2021 turfde ik de diversiteit. Verder herlas ik een aantal oudere boeken, die ik ook turfde. Het aantal oudere boeken is klein vergeleken met de aantallen boeken uit de afgelopen jaren, dus de cijfers over de jaren voor 2011 zijn wat minder betrouwbaar.

Jaar / jarenAantal gelezen kinderboeken
voor 201188
2019705
2020339
2021252

Ik lees veel verschillende boeken: van prentenboeken tot YA, van tientallen verschillende uitgeverijen, vertaald en oorspronkelijk Nederlands. De steekproeven zijn flink (zeker in 2019), maar ik heb natuurlijk wel mijn voorkeuren, dus ik weet niet zeker of de boeken die ik gelezen heb, representatief zijn voor het totale aanbod. Maar de cijfers hieronder zullen in ieder geval een indicatie geven.

Meisjes en jongens

Van de boeken die ik las, bekeek ik of de belangrijkste personages vrouwelijk of mannelijk waren. Soms was dat niet vast te stellen, bijvoorbeeld als de personages dieren waren. In de tabel hieronder zie je de percentages voor verschillende jaren.

voor 2011201920202021
Uitsluitend mannelijk7,95%11,63%10,03%6,75%
Hoofdzakelijk mannelijk37,50%24,26%26,55%25,40%
Gelijk verdeeld42,05%39,86%41,00%41,27%
Hoofdzakelijk vrouwelijk11,36%8,94%16,22%19,44%
Uitsluitend vrouwelijk0%7,38%2,06%3,57%
Nvt / onbekend1,14%7,94%4,13%3,57%

De trend is duidelijk. het gat tussen het aantal boeken waarin jongens in de meerderheid zijn en het aantal boeken waarin meisjes in de meerderheid zijn, is aan het slinken, maar het gat is er nog wel. In 2021 had 32,15% van de kinderboeken een meerderheid aan mannelijke personages, en 23,01% een meerderheid aan vrouwelijke personages. Een verschil van 9,14 procentpunt dus. Maar in de boeken van voor 2011 was dat verschil 34,09 procentpunt, dus er zijn al flinke stappen gemaakt.

Wit en zwart

Verder keek ik naar de huidskleur van de belangrijkste personages in de boeken. Die is natuurlijk wat makkelijker vast te stellen in een boek met plaatjes. In een boek met alleen woorden is er vaak alleen maar indirect bewijs (zoals de naam van een persoon of het land waar de persoon vandaan komt). Soms is er helemaal geen sprake van huidskleur, bijvoorbeeld als het boek over dieren gaat. In de tabel hieronder ga ik uit van het aantal niet-witte mensen.

voor 2011201920202021
Geen52,27%34,04%38,05%34,92%
In illustraties2,27%7,80%7,37%7,54%
Bijpersonen26,14%7,66%6,78%3,97%
Enkele personen5,68%19,29%23,30%30,56%
Alle / meeste personen3,41%10,07%10,91%11,90%
Nvt / geen mensen10,23%21,13%13,57%11,11%

Ook hier is de trend duidelijk. Het aantal boeken met alleen maar witte mensen blijft de laatste jaren ongeveer gelijk, maar het aantal boeken met meerdere niet-witte hoofdpersonen neemt flink toe. En het aantal boeken met alleen maar niet-witte personages stijgt licht.

De verschillen zijn dus al te zien in de laatste drie jaren, maar vergeleken met de boeken van voor 2011 zijn de verschillen erg groot.

Seksuele diversiteit

Tot slot keek ik naar LHBT+-personages in een boek. Daarbij was ik niet veeleisend: als iemand zegt dat ze twee moeders heeft, rekende ik dat al mee.

voor 2011201920202021
Homoseksueel1,14%3,26%4,13%7,54%
Lesbisch3,41%2,13%3,83%4,37%
Homoseksueel & lesbisch1,14%0,28%0,59%1,59%
Biseksueel0%0,43%0%0,40%
Homoseksueel & biseksueel0%0,14%0%0,40%
Homoseksueel, lesbisch & biseksueel0%0%0,29%0,40%
Transgender0%0,43%0,29%0%
Homoseksueel, biseksueel & transgender0%0%0,29%0%
Lesbisch & transgender0%0,28%0,29%0,40%
Homoseksueel, lesbisch & transgender0%0%0%0,40%
Lesbisch & biseksueel0%0%0%0,79%
Alle0%0,14%0,29%0,40%
Geen94,32%92,91%89,97%83,33%

De percentages zijn meestal laag, waardoor 1 boek al een verschil kan maken. Het meest interessant is het daarom om naar de rijen ‘Homoseksueel’, ‘Lesbisch’ en ‘Geen’ te kijken. Vooral boeken met homoseksuelen nemen toe, terwijl het aantal boeken met geen seksuele diversiteit duidelijk aan het afnemen zijn.

Conclusie

Worden kinderboeken diverser? was mijn vraag, en het antwoord lijkt me duidelijk: ja! Op alle drie de terreinen waar ik naar keek, zijn verschuivingen te zien: het aantal boeken met voornamelijk jongens in de hoofdrol neemt af, steeds meer kinderen van kleur zijn een belangrijk personage in een boek, en er is meer aandacht voor LHBT+-personages. Van jaar tot jaar zijn de verschillen vaak klein, maar gaat de trend meestal wel in dezelfde richting. En als je de kinderboeken van de afgelopen drie jaar vergelijkt met de kinderboeken van voor 2011, dan zijn de verschillen overduidelijk.

Wil je eieren van Sam? Groene eieren met ham?

Groene eieren met ham van Dr. Seuss verscheen voor het eerst in 1972 bij Het Goede Boek, in de vertaling van Katja en Kees Stip. Een paar jaar later, toen ik in de derde of vierde klas op de lagere school zat, speelde ik het boek met klasgenoten helemaal uit tijdens de weekendviering. Een paar jaar later deden we dat nog eens over, tijdens de avond waarop we afscheid namen van de lagere school.

Meer dan 40 jaar later ken ik nog steeds hele stukken uit mijn hoofd. Het boek is een dialoog tussen twee personen en begint zo:

Ik ben Sam.

Ik ben Sam.

Ik ben Sam uit Amsterdam.

Dat ge-Sam!
Dat ge-Sam!
Ik hou niet van dat gezwam!

Wil je eieren van Sam?
Groene eieren met ham?

Groene eieren met ham?
Nee, die lust ik niet hoor Sam!

Eet je hier of eet je daar?

Ik eet niet hier,
ik eet niet daar,
eet jij dat rare eten maar!
Groene eieren met ham?
Nee, die lust ik niet hoor Sam!

En zo gaat het verder. Sam probeert de naamloze persoon over te halen om de groene eieren met ham te eten, op verschillende plekken, met verschillende dieren. In een huis, met een muis; in een bos, met een vos. Enzovoorts.

Het boek was lang niet leverbaar, maar in 2004 verscheen een herdruk bij Gottmer, in een nieuwe vertaling door Bette Westera. Ik las deze week daarvan de zesde, herziene druk uit 2019 en dat was een vreemde ervaring. Het boek begint zo:

Wie ik ben?

Ik ben Bram.

Ik ben Bram.

Wat Ik-ben-Bram!
Wie Ik-ben-Bram!
Ga weg, ik wil geen
Ik-ben-Bram!

En groene eieren met ham?

Groene eieren met ham?
Nee, Ik-ben-Bram,
daar houd ik niet van.

Wil je ze hier of wil je ze daar?

Ik wil ze niet hier.
Ik wil ze niet daar.
Ik lust ze niet.
Neem jij ze maar.
Ik wil ze nergens,
Ik-ben-Bram,
jouw groene eieren met ham.

Ik pakte er de oorspronkelijke tekst bij. Die gaat zo:

I am Sam.

I am Sam.

Sam I am.

That Sam-I-am!
That Sam-I-am!
I do not like
that Sam-I-am!

Do you like green eggs and ham?

I do not like them,
Sam-I-am.
I do not like
green eggs and ham.

Would you like them here or there?

I would not like them
here or there.
I would not like them
anywhere.
I do not like
green eggs and ham.
I do not like them,
Sam-I-am.

Je ziet: het was een lastige klus voor de vertalers. De zinnen zijn kort, het aantal woorden is heel beperkt (Dr. Seuss gebruikte precies 50 verschillende woorden; ik heb niet nageteld hoeveel dat er in het Nederlands zijn geworden) en het moet nog rijmen ook.

Het begint al met ‘Sam-I-am’, wat eigenlijk onmogelijk te vertalen is zonder iets te verliezen. Katja en Kees Stip verloren iets meer, Bette Westera hield de vorm aan en koos voor beginrijm in plaats van eindrijm, maar moest daarvoor wel de naam van Sam in Bram veranderen. Dat is natuurlijk niet zo erg voor lezers die het boek voor het eerst zien, maar wel voor mensen die het origineel of de eerste vertaling kennen.

Als ik het origineel naast de vertaling van Bette Westera leg, en die vergelijk met de versie die in mijn hoofd zit, denk ik dat Bette Westera wat meer bij het origineel is gebleven, en dat de versie van Katja en Kees Stip wat lekkerder loopt. Maar ja, het is wel lastig om een nieuwe versie objectief te vergelijken met een versie die al bijna een leven lang in je hoofd zit.

Wat gebeurde er in 2021?

Dit is het twintigste kinderboekenjaaroverzicht van Kjoek, met onder andere de winnaars, de opvallende boeken en de doden van 2021.

De winnaars

De grote winnaar dit jaar was Hele verhalen voor een halve soldaat, van Benny Lindelauf en Ludwig Volbeda. Het boek kreeg de Woutertje Pieterse Prijs, het Gouden Penseel en een Zilveren Griffel.

Andere winnaars waren:

  • Nienke van Hichtumprijs: Zonder titel / Erna Sassen (illustraties Martijn van der Linden)
  • Gouden Griffel: Gozert / Pieter Koolwijk (illustraties Linde Faas)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 6 t/m 9 jaar: De zoete zusjes zoeken een schat / Hanneke de Zoete (illustraties Iris Boter)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 10 t/m 12 jaar: Totaal gesloopt / Jeff Kinney ; vertaling Hanneke Majoor
  • Thea Beckmanprijs: IJzerkop / Jean-Claude van Rijckeghem
  • Kinderboekwinkelprijs: Alfabet / Charlotte Dematons

Nu ik dit overzicht maak, zie ik dat er dit jaar geen Boekenleeuw en Boekenpauw zijn uitgereikt. In juli werd de organisator, Boek.be, failliet verklaard.

De opvallende boeken

11 boeken die ik vond opvallen dit jaar:

  • Amari en de Nachtwachters / B.B. Alston ; ill. Godwin Akpan ; vert. Sandra Hessels
  • Zonder titel / Erna Sassen ; ill. Martijn van der Linden
  • De prins en de naaister / Jen Wang ; vert. Lia Belt
  • Dwarsloper / Mijke Pelgrim
  • De tunnel / Anna Woltz
  • De geest en het meisje / Lucy Strange ; vert. Aleid van Eekelen-Benders
  • Viruswereld / Marc ter Horst ; ill. Wendy Panders
  • Rekenen voor je leven / Edward van de Vendel & Ionica Smeets ; ill. Floor de Goede
  • Films die nergens draaien / Yorick Goldewijk
  • Wie achter deze deur verdwaalt / Rindert Kromhout & Tonke Dragt
  • Iets heel bijzonders / Susin Nielsen ; vert. Lydia Meeder en Barbara Zuurbier

De doden

  • 3 januari: Yvonne Bril
  • 25 maart: Beverly Cleary
  • 23 april: James Heneghan
  • 29 april: Hafid Bouazza
  • 9 mei: Eva Bal
  • 23 mei: Eric Carle
  • 4 juni: Remco Ekkers
  • 15 juni: Dirk Bracke
  • 12 augustus: K. Schippers
  • 25 augustus: Gunilla Bergström
  • 13 oktober: Gary Paulsen
  • 17 oktober: Anders Bodelsen
  • 29 november: David Gulpilil
  • 7 december: Mieke Goethals
  • 15 december: Bell Hooks
  • 26 december: Desmond Tutu

De website

Net als voorgaande jaren plaatste ik in 2021 maar af en toe een bericht op Kjoek. In de herfstvakantie maakte ik naar aanleiding van de Grote Vriendelijke 100 een lijst met mijn favoriete boek per jaar, van 1951 – 2021.

Het blog over het citaat van Pippi Langkous bleef het goed doen. Ook het vervolgartikel dat ik in 2020 schreef, scoorde goed. Alle andere artikelen bleven daar ver bij achter.

Mijn favoriete kinderboeken uit 2011 – 2021

Bij het maken van een lijst met favorieten is afstand in tijd wel handig, heb ik gemerkt. Ik denk dat als ik deze hele lijst volgend jaar nog een keer zou maken, de favorieten uit de vroege jaren er nog steeds in zouden staan, maar dat deze lijst met de meest recente jaren totaal anders zou kunnen zijn.

Bij deze laatste elf jaren kon ik steeds kiezen uit een lange lijst met boeken. Dat was soms best lastig.

2011

IJsbarbaar / Rob Ruggenberg ; [krt. Peter-Paul Rauwerda]. – Querido, 2011

In deze laatste lijst zitten veel boeken van Nederlandse schrijvers en dit is de eerste. Ik kon kiezen uit een lijst waar nog aardig wat andere boeken van Nederlandse schrijvers tussen zitten: Evi, Nick en ik; Trash; Driedelig paard; Toen kwam Sam; Erebos; Dagboek van een muts; Kampioen; en Ik en de Rovers

2012

Cinder / Marissa Meyer ; vertaling [uit het Engels]: Sandra C. Hessels. – Edge, 2012

De eerste twee delen van de geweldige Lunar Chronicle-serie verschenen bij deze Vlaamse uitgever, en daarna stopte het. Gelukkig nam Blossom Books vijf jaar later deze twee titels over, en gaf ook de andere vier delen uit.

Andere boeken uit 2012 die kans maakten: Niet zonder liefde; Een weeffout in onze sterren; De bijzondere kinderen van mevrouw Peregrine; Het wonderkabinet; Ik kan nog steeds niet vliegen; Spinder; iBoy; De 2in van de Ommezijd3; Overstroomd; Aan de kant, ik ben je oma niet!; Nederland; Is dat alles?; en Zwarte zwaan.

2013

Het mes dat niet wijkt / Patrick Ness ; vert. [uit het Engels] door Ineke Lenting. – Moon, 2013

Dit was een uitstekend jaar voor de Nederlandse boeken van Patrick Ness. De hele Chaos-trilogie verscheen, en ook nog eens Zeven minuten na middernacht en ook dat boek was een kanshebber dit jaar.

Andere kanshebbers: Wonder; Mijn bijzonder rare week met Tess; Het raadsel van alles wat leeft; Op een morgen stond ze daar; De waanzinnige boomhut van 13 verdiepingen; en Geek girl (knap anders!).

2014

De mysterieuze zolder / Neal Shusterman & Eric Elfman ; vertaald uit het Engels door Wiebe Buddingh’ ; met illustraties van Wouter Tulp. – Van Holkema & Warendorf, 2014

Net als de voorgaande twee jaren het eerste deel van een vertaalde serie, maar hierna is dat afgelopen.

Andere mooie boeken uit dit jaar waren: Hotel De Grote L; Dwars door de storm; Lindbergh; Honderd uur nacht; De duik; Hoe ik per ongeluk een boek schreef; Elke dag een druppel gif; We gingen achter hamsters aan; De labyrintrenner; Eleanor & Park; en Ready player one.

2015

Gips / Anna Woltz. – Querido, 2015

Anna Woltz noemde ik hiervoor al een aantal keren in de lijstjes van boeken die het net niet werden, maar dit jaar is het dus raak. Ook al was er stevige concurrentie: Wij leugenaars; De maan-zaak; Stem op de okapi; Een aap op de wc; Haaieneiland; Rond vierkant vierkant rond; Grensgangers; en Seeker.

2016

Eilanddagen / Gideon Samson. – Leopold, 2016

Dit boek maakte indruk toen ik het las, maar sindsdien heb ik het niet meer herlezen. Dat moet ik toch maar eens gaan doen.

En verder uit 2016: Keverjongen; Wij zijn allemaal moleculen; De oma van de oma van mijn oma; Staalhart; Boreas en de duizend eilanden; De (niet zo) rampzalige avonturen van Herre; Neem mijn hand; Stukjes hemelblauw; De Wonderlingen; en Het Ministerie van Oplossingen.

2017

De zweetvoetenman : over rechtszaken & regels (en een hoop gedoe) / Annet Huizing ; met illustraties van Margot Westermann. – Lemniscaat, 2017

Er staat niet zo heel veel non-fictie in deze lijst, maar nu komen er twee achter elkaar! 2017 is ook het jaar van Lampje, dat een jaar later zo’n beetje alle kinderboekenprijzen won. Ook dat boek had prima op deze lijst gepast. Had ik al eens gezegd dat de keuzes soms best moeilijk waren?

En verder haalden deze boeken mijn (niet zo heel korte) shortlist: De Waterwaack van Natterlande; Podkin Eenoor; In de voorste linie; Het geheim van het Nachtegaalbos; Piratenzoon; Dex; Heel heel heel vies boek; Als de sterren zingen; Woordnerd; De Goudvisjongen; Het alfabet van Candice Phee; De oorlog die mijn leven redde; The hate u give; en Nieuwe maan.

2018

Palmen op de Noordpool : het grote verhaal van klimaatverandering / tekst Marc ter Horst ; illustraties Wendy Panders. – Gottmer, 2018

Ik geef toe: als ik deze lijst volgend jaar zou maken, zou hier hoogstwaarschijnlijk een ander boek staan. Maar op de dag dat ik dit schrijf, begint de klimaattop in Glasgow, waarvan de uitkomst dus nog niet zeker is. Ik zou in ieder geval wensen dat alle wereldleiders dit boek gelezen hebben!

Welk boek ik anders gekozen zou hebben? Het staat waarschijnlijk hier tussen: Het (on)gewone verhaal van Bo (en Tom); Morrigan Crow en het Wondergenootschap; De reis van Syntax Bosselman; Bestemming onbekend; Code Kattenkruid; Ze gaan er met je neus vandoor; De kikkerbilletjes van de koning; Winterhuis Hotel; 67 seconden; en Het mysterieuze horloge van Walker & Dawn.

2019

Hoe ik mijn vader redde / Henk Hardeman. – Ploegsma, 2019

Weer een heel lastige keus dit jaar, en ook hier zou het volgend jaar anders kunnen zijn. Want er verscheen meer moois in 2019: Opgejaagd; Toffee; De Veger; Miss Eenhoorn; Alles gaat slapen want nu is het nacht; Adres onbekend; Brons; Kleuren; De weglopers; De bijzondere woorden van Gioia; Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt; De laatste mens; en IJzerkop.

2020

Meerminnen verdrinken niet : een mosselvissersdorp, een stormramp, een meisje / Saskia Maaskant ; illustraties: Vicky Maaskant. – Davidsfonds Infodok, 2020

Omdat ik uit Zeeland kom, net als de helft van mijn familie, heeft dit boek een streepje bij mij voor. Het meisje uit de ondertitel is ongeveer in hetzelfde jaar geboren als mijn oma, dus ik las het boek ook een beetje als mijn eigen familiegeschiedenis.

Andere boeken zonder Zeeuwse connectie: Gozert; Reis naar de maan; Offerkind; Avonturen van de dappere ridster; Alfabet; Onmogelijk blauw; De juwelendief; Het boek van Jongen; Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw; Gloei; De zomer dat we Parijs bestormden; Mijn jaar in een tent; Stilte heeft een eigen stem; Wat is kunst?; en De boom met de bittere bladeren.

2021

Films die nergens draaien / Yorick Goldewijk ; met illustraties van Yvonne Lacet. – Ploegsma, 2021

2021 is nog niet eens afgelopen, dus deze keus is nog veel minder definitief dan die van de boeken hierboven. Ik las dit boek pas vorige week uit.

Ik weet niet wat ik allemaal nog ga lezen aan mooie boeken dit jaar, maar deze las ik in ieder geval al wel: Amari en de Nachtwachters; Zonder titel; De prins en de naaister; Dwarsloper; De geheime detectives; De geest en het meisje; Viruswereld; en Rekenen voor je leven.

Tot slot

Dat was het dan. 71 boeken uit 71 jaren. Soms was de keus makkelijk, soms lastig. De meeste auteurs die ik erin wilde hebben, staan er wel in. Ik blijk een voorkeur te hebben voor dikkere boeken voor de wat oudere jeugd. Het mag realistisch zijn, historisch, science fiction of fantasy, dat maakt me niet zo veel uit.

Nu ik terugkijk zie ik dat er geen enkele Vlaamse auteur in de lijst staat, al staan ze soms wel bij de kanshebbers. Dat zou ik een volgende keer anders willen doen.

Het is me ook duidelijk geworden dat het goed is om af en toe boeken te herlezen, met name de boeken van de afgelopen dertig jaar. Ik ben tijdens het maken van deze lijst al begonnen. Mijnheer van Dale en juffrouw Scholten, en Citroenlimonade heb ik inmiddels met genoegen herlezen.

Morgen nog een klein stukje over mijn top 5 voor de Grote Vriendelijke 100. Ik kan al wel verklappen dat de 5 boeken op zich allemaal langs zijn gekomen, maar toch niet helemaal. Hoe dat precies zit lees je morgen!

Mijn favoriete kinderboeken uit 2001 – 2010

Het einde van de serie begint in zicht te komen en dat brengt keuzestress met zich mee. In mijn hoofd zit nog een aantal schrijvers die zeker in de lijst moeten komen. Maar intussen wordt het aantal open plekken kleiner en kleiner, dus het is de vraag of dat allemaal gaat lukken.

En intussen blijft het aantal boeken waaruit ik kan kiezen maar groeien. In het begin waren het er maar een paar per jaar, later liep dat op naar een kleine honderd, maar in deze periode waren het er tegen de 300 per jaar! Opnieuw heb ik niet veel boeken uit deze periode herlezen, wat het kiezen ook lastiger maakt.

2001

Winterijs / Peter van Gestel. – De Fontein, 2001

In sommige jaren moet ik kiezen uit vier of vijf boeken die ik allemaal even goed vind. Winterijs had weinig concurrentie. In 2001 verschenen ook Marikes vijfde geheim; Sophie en de zee; Artemis Fowl; Kaas en de evolutietheorie; en Heksendochter.

2002

De zomer van Winn-Dixie / Kate DiCamillo ; [vert. uit het Engels: Annelies Jorna]. – Querido, 2002

Dit is een jaar met maar weinig titels die nu nog tot de verbeelding spreken. Bijvoorbeeld: Vijf letters, meer niet; De gevleugelde kat; De koningsproef; De stem van Tamar; Wie is Julia; en 4 vriendinnen, 1 spijkerbroek.

2003

De gele ballon / Charlotte Dematons. – Lemniscaat, 2003

Er waren veel concurrenten dit jaar: De magische bibliotheek; Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht; Uil; Lopen voor je leven; Stargirl; De dievenbende van Scipio; Een moordend systeem; Coraline; en Met de noorderzon. Maar ik koos weer eens voor een prentenboek, omdat er maar weinig prentenboeken in deze lijst staan.

2004

Waar is de taart? / Thé Tjong-Khing. – Lannoo, 2004

En nog een prentenboek! Waar is de taart? had flinke concurrentie, want ook dit jaar verschenen: Het boek van alle dingen; Gewist; Lucas; Aan de bal; en Negen Open Armen.

2005

Schijnbewegingen / Floortje Zwigtman. – De Fontein, 2005

Het eerste deel van de monumentale trilogie Een groene bloem mag natuurlijk niet ontbreken in deze lijst. Maar daardoor was er geen plaats voor Hoe ik nu leef; Jonkvrouw; en Het Grote Misschien. En ook niet voor De vuurvreter; Hart van inkt; en Schaduwspits.

2006

Een pittig klasje / Mirjam Oldenhave ; met ill. van Rick de Haas. – Ploegsma, 2006

In dit jaar verschenen andere boeken die ook mooi op de lijst hadden gestaan: Twilight; De jongen in de gestreepte pyjama; en De wonderbaarlijke reis van Edward Tulane. Maar de serie over Mees Kees biedt inmiddels al vijftien jaar een geslaagde mix van humor en ernst, en had daardoor een streepje voor.

2007

De Penderwicks : een zomers verhaal over vier zusjes, twee konijnen en een heel interessante jongen / Jeanne Birdsall ; vert. [uit het Engels] door Marijke Koekoek en Susan Ridder. – Van Gennep, 2007

Dit was weer een heel lastige keus. Er was concurrentie van John Green (Negentien keer Katherine), Aidan Chambers (Dit is alles) en Marcus Zusak (De boekendief). En dan waren er dit jaar ook nog De wonderlijke lotgevallen van Olle en Lena, en het begin van de Grijze Jager-serie (De ruïnes van Gorlan). Het werd dus dit heerlijke feelgood-boek.

2008

De gelukvinder / Edward van de Vendel, Anoush Elman. – Querido, 2008

Edward van de Vendel is zo’n schrijver die eigenlijk niet mag ontbreken. Ik noemde hem al eerder bij de boeken die het net niet gehaald hadden, en dat zal ik bij de nog komende jaren vast nog wel eens doen. Maar in dit jaar heeft hij het dus gehaald, met het eerste deel van de Slash-serie. Dat ging ten koste van Blues voor Sirius; Red mijn hond!; Op zoek naar Violet Park; Verlaten; en De aankomst.

2009

De hongerspelen / Suzanne Collins ; vert. [uit het Engels] door Maria Postema. – Van Goor, 2009

Bij sommige boeken uit deze lijst heeft het meegeholpen dat ze verfilmd zijn. Dat zorgde ervoor dat ik ze ging herlezen. Dat geldt natuurlijk voor Harry Potter, maar ook voor deze serie. Maar ik denk dat het boek zonder de verfilming ook wel in de lijst was gekomen, want ik was er vanaf het begin enthousiast over. Net als over Boy 7 en Paper Towns, waarvan ik ook de verfilmingen zag, maar die het dus net niet gehaald hebben. Andere boeken uit 2009, die niet verfilmd werden: De gave van Katsa; en Dichtbij ver van hier.

2010

Liverpool Street / Anne Voorhoeve ; [vert. uit het Duits Hilke Makkink]. – Callenbach ; Davidsfonds/Infodok, 2010

De lijst met andere kanshebbers dit jaar is enorm, maar het werd dus dit ontroerende boek, over een meisje uit een joods gezin dat een vergeefse poging doet uit Nazi-Duitsland te ontsnappen. Uiteindelijk gaat Ziska in haar eentje op een kindertransport naar Engeland. Opmerkelijk is dat in een ander boek (Nanking Road) het scenario wordt gevolgd waarbij de familie wel samen weet weg te komen.

De andere boeken die kans maakten: Het reuzenradmysterie; Marcelo en de echte wereld; De hemel van Heivisj; Tamar; De flat van Fatima; Soldaten huilen niet; Als je terugkomt; Verdwijnkind; Donderkat; Tonje en de geheime brief; Het rode ei; Galgenmeid; Een boek; en Rosie en Moussa.

Mijn favoriete kinderboeken uit 1991 – 2000

Bij sommige jaren in deze lijst was het lastig om een boek te kiezen. Ik merk dat er een aantal dingen anders zijn in vergelijking met de eerdere lijsten. Ik ging in deze periode steeds meer kinderboeken lezen, het aantal boeken voor volwassenen ging steeds verder achteruit. Ook las ik steeds meer recente boeken.

Als ik kijk naar de boeken die ik toen las, dan heb ik maar heel weinig van die boeken herlezen. Dat was met de boeken uit de eerdere lijsten wel het geval. Mijn beslissingen zijn soms dus gebaseerd op het een keer lezen van een boek. Gelukkig zijn er wel boeken die ik vaker gelezen heb.

1991

Jan, mijn vriend / Peter Pohl ; vert. [uit het Zweeds] door Cora Polet. – Querido, 1991

Dit boek las ik zelfs twee keer direct achter elkaar (op 2 januari 1993 en 3 januari 1993, zie ik in mijn schriftje) en daarna nog een keer of drie. Geen twijfels dus of die boek op de eerste plek moest komen, ook al waren er best nog wat meer mooie boeken uit 1991: De prinses van de moestuin; Verborgen schatten; Rooie; De hemel valt; Kikker en het vogeltje.

En En Appels aan de overkant, van Henri Van Daele. Eigenlijk zou ik die hele serie als een boek willen opnemen, maar ja, dat is tegen mijn eigen regels.

1992

Blauwe plekken / Anke de Vries. – Lemniscaat, 1992

Dit was zo’n jaar waarin ik moeilijk kon kiezen. Ik had nog veel andere boeken op mijn lijstje staan, die ik bijna allemaal maar een keer gelezen heb: David en Jonathan; Gabber; Snippers; De bijenkoningin; Aan de andere kant van de deur; Nachtverhaal; Al het water van de zee; Met je rug tegen de muur; en Eilandheimwee. Cynthia Voigt, Tonke Dragt, Veronica Hazelhoff en Paul Biegel waren al eens aan de beurt geweest, dus die vielen eigenlijk al af. Uiteindelijk koos ik voor een populair boek uit 1992.

1993

Het ei van mama / Babette Cole ; [vert. uit het Engels door Koen Sels]. – Davidsfonds/Infodok, 1993

Een hilarisch prentenboek over seksuele voorlichting. Andere kanshebbers dit jaar waren: Een handvol tijd; We noemen hem Anna; De tolbrug; Een hond voor jezelf; en Een buitengewone big.

1994

De wereld van Sofie : roman over de geschiedenis van de filosofie / Jostein Gaarder ; vert. uit het Noors door Janke Klok, Lucy Pijttersen, Kim Snoeijing, Paula Stevens. – Houtekiet; Fontein, 1994

Er was stevige concurrentie dit jaar, van Lieve Tracey… Lieve Mandy…; Ik mis je, ik mis je!; en Vallen, maar ik twijfelde niet lang. De wereld van Sofie is een unieke combinatie van een leerboek over filosofie en een detective. Ik herlas het een paar jaar geleden, op vakantie in Noorwegen.

1995

Vreemd land / Rita Verschuur. – Van Goor, 1995

Niet het eerste deel dat is gebaseerd op de jeugdherinneringen van Rita Verschuur, wel het mooiste. Andere boeken uit dit jaar: De regenboog heeft maar acht kleuren; Morgen toen de oorlog begon; De dagdromer; Ik maak nooit iets mee; en Het boek van Bod Pa.

1996

Robin en God / Sjoerd Kuyper ; met ill. van Sandra Klaassen. – Leopold, 1996

Ik kon dit jaar kiezen uit twee prachtige boeken van Sjoerd Kuyper, want ook De rode zwaan stond hoog op mijn lijst. En verder: Het lied van de raaf; Gebr.; Het noorderlicht; Het zigzagkind; en Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft.

1997

Citroenlimonade / Virginia Euwer Wolff ; vert. [uit het Engels door] Rob van Moppes. – Leopold, 1997

Waarschijnlijk een van de minder bekende boeken in deze lijst. Het zijn niet echt vrije verzen, maar het is ook geen doorlopend proza. Ook dit boek staat klaar om herlezen te worden. Andere boeken: Mariken; en Een lichtblauw kleurpotlood en een hollend huis.

1998

Harry Potter & de steen der wijzen / J.K. Rowling ; vert. [uit het Engels] Wiebe Buddingh’. – De Harmonie, 1998

Die boek kennen jullie waarschijnlijk wel. Ik heb het de afgelopen jaren verschillende keren met veel genoegen herlezen. Meestal omdat er een nieuw deel uitkwam en ik weer helemaal bij wilde zijn. In 2020 herlas ik de hele serie, nadat ik voor het eerst alle films in de bioscoop had gezien.

Andere boeken: Liefde; De telduivel; Vos en Haas; Robin en opa; Stil leven; en Overleven in 4B.

1999

Achter de maan / Sharon Creech ; [vert. uit het Engels: Annemarie Hormann]. – Kluitman, 1999

Oei, wat was er veel keus dit jaar! Veel van deze boeken heb ik herlezen: De schaduw van Skellig; Groenblauwe dromen en duizend jaar zand; Achtste-groepers huilen niet; Voor altijd samen, amen; Kinderen van de Maanvalk; Zeer kleine liefde; Gaten; Tijger, tanga’s en tongzoenen; De dagen van de bluegrassliefde; en De Gruffalo.

2000

Een eiland in zee / Annika Thor ; [vert. uit het Zweeds Emmy Weehuizen-Deelder]. – Lemniscaat, 2000

Er stonden verschillende boeken op mijn lijst en ik kon lastig kiezen. Maar ik herlas dit boek vorig jaar voor een stukje op Kjoek, misschien heeft dat de doorslag gegeven.

Die andere boeken waren: Niets is wat het lijkt; Rattenvanger; Anansi’s web; Zilvervlerk; De prinses van Ploenk; De weg naar Suckersville; Jij bent de liefste; en Broere.

Mijn favoriete kinderboeken uit 1981 – 1990

In deze periode haalde ik mijn vwo-diploma. Het lezen van Nederlandse en Engelse literatuur voor de lijst had ik met weinig plezier gedaan. Ik las wel wat boeken voor volwassenen, maar ook nog steeds kinderboeken. Later ging ik de volwassenenliteratuur meer waarderen.

In september 1985 startte ik mijn studie aan de Bibliotheekacademie in Tilburg en tegelijk begon ik te noteren welke boeken ik allemaal las. Dat zorgt er ook voor dat ik sindsdien uit steeds meer boeken uit een bepaald jaar kan kiezen. Het is niet zo dat er veel meer schitterende boeken verschenen, maar meer dat ik nu ook weet welke minder schitterende boeken ik toen allemaal las.

1981

Nou moe! / Veronica Hazelhoff ; tek.: Joep Bertrams. – Sjaloom, 1981

Het debuut van Veronica Hazelhoff en misschien niet haar allerbeste boek, maar er waren niet zo heel veel boeken die er bovenuit staken dit jaar. Andere mooie boeken waren Ben is dood; De Griezels; Het zakmes; en Joris en de geheimzinnige toverdrank.

1982

Het oneindige verhaal / Michael Ende ; van a tot z geïll. door Roswitha Quadflieg ; [vert. uit het Duits door Johan van Nieuwenhuizen]. – Sijthoff, 1982

In tegenstelling tot 1981, is er genoeg te kiezen dit jaar. In 1982 verschenen ook Ronja de roversdochter; Ogen van tijgers; en Het onzichtbare licht. En verder staan nog op mijn lijstje van dit jaar: Een brug naar Terabithia; Chocolade oorlog; en Het wonderlijke archief van mevrouw Fitzalan.

1983

De GVR / Roald Dahl ; met tek. van Quentin Blake ; vert. [uit het Engels] door Huberte Vriesendorp. – De Fontein, 1983

Andere boeken die kans maakten: Maan en ik; De jongen met de gele ogen; Eend voor eend; en Mijnheer van Dale en juffrouw Scholte. Dat laatste boek, van Kees Fens en Margriet Heymans, is waarschijnlijk mijn favoriete Kinderboekenweekgeschenk. Ik heb het klaargezet om binnenkort te herlezen.

1984

De rode race / Robert Cormier ; [vert. uit het Engels door Moonje Reitsma]. – Sjaloom, 1984

Weer een lastige keus! Het was ook het jaar van De zwarte stenen, van Kleine Sofie en Lange Wapper en van De Heksen, maar Guus Kuijer, Els Pelgrom en Guus Kuijer staan in al de lijst. Even heb ik erover gedacht om een boek te kiezen wat waarschijnlijk bijna niemand kent: Het ware sprookje, of Hoe de sprookjes de wereld inkwamen, van Vasıf Öngören. Uiteindelijk werd het toch dit boek, dat wel iets bekender zal zijn. Net als de andere boeken van Robert Cormier is het hard en rauw.

1985

Deesje / Joke van Leeuwen. – Querido, 1985

Weer een jaar waarin ik kon kiezen uit verschillende prachtige boeken. In eerste instantie koos ik voor Onder de blote hemel / Samen onder dak. Maar Cynthia Voigt komt volgend jaar al aan de beurt. En dan was er dit jaar ook nog Je moet dansen op mijn graf, van Aidan Chambers.

1986

Het verhaal van Dicey / Cynthia Voigt ; [vert. uit het Engels door Machteld Slagt]. – Querido, 1986

Dit boek heb ik – samen met de twee eerste delen van de Tillerman-saga – de afgelopen 35 jaar waarschijnlijk het vaakst herlezen, deze zomer voor het laatst. Ze blijven ontzettend mooi. Andere mooie boeken uit 1986: Coriolis, de stormplaneet; Abby; Susan en de kwelgeest; en Monkie.

1987

Vleugels voor de draak / Laurence Yep ; [vert. uit het Engels door Victor Vransen]. – Lannoo, 1987

Ook dit boek herlas ik een paar maanden geleden en het maakte weer indruk. Het is waarschijnlijk ook een van de minder bekende boeken in deze lijst. Het gaat over een Chinese jongen die bij zijn vader in San Francisco gaat wonen, aan het begin van de twintigste eeuw.

Andere boeken uit dit jaar, met nog wat meer relatief onbekende titels: De zomer van de ijscotent; Het opkomende duister; Niemand anders dan ik; Annetje Lie in het holst van de nacht; en Fred.

1988

Het ratteplan / Tor Seidler ; vert. [uit het Engels] door Huberte Vriesendorp ; met tek. van Fred Marcellino. – Ploegsma, 1988

Dit was ook het jaar van Matilda; Zwart op wit; Eindelijk Michiel; en Kiki en de vliegende baby’s. En van Over het water en Mijn leven als lichaam. Die twee boeken staan ook klaar om binnenkort herlezen te worden.

1989

Wij gaan op berejacht / Helen Oxenbury, Michael Rosen ; Nederlandse tekst [uit het Engels]: Ernst van Altena. – Gottmer, 1989

In deze lijst staan vooral dikkere boeken voor wat oudere kinderen, maar van prentenboeken kan ik soms ook erg genieten. Dit is er een van. Een ander prentenboek uit 1989 is Kikker is verliefd. En verder uit dit jaar: Wilhemina Smiths; Het geheim van de klokkenmaker; Moenli en de moeder van de wolven; Melusine; en Een wereld van verschil.

1990

Ik heb je zoveel te vertellen… / John Marsden ; [vert. uit het Engels door Hilde Vandeweghe]. – Clavis, 1990

Mijn eerste kennismaking met John Marsden. Eigenlijk vind ik al zijn boeken goed. Een paar andere boeken uit 1990 maakten ook kans: Een hand om vast te houden; Olle; en Nu weet ik het.

Mijn favoriete kinderboeken uit 1971 – 1980

Deze periode van 10 jaar was voor mij als lezer het allerbelangrijkst. In het begin leerde ik lezen. Ik ging voor het eerst naar de bibliotheek – eerst met school, naar een piepkleine bibliotheek in het dorpshuis, later naar de grote bibliotheek in de stad. En aan het eind van de periode maakte ik kennis met boeken voor volwassenen.

Het was natuurlijk ook de periode waarin ik de doelgroep was van kinder- en jeugdboeken. Lang niet alle boeken die ik hieronder noem las ik al in die periode. Sommige wel, maar sommige ook pas jaren later.

Dit decennium begint met veel boeken van Lemniscaat en eindigt met veel boeken van Querido.

1971

Koning van Katoren / Jan Terlouw ; [ill. A. Bouwman]. – Lemniscaat, 1971

Dit is ook het jaar van Pluk van de Petteflet; Rupsje Nooitgenoeg; Dat is heel wat voor een kat, vind je niet?; en Sterke Wanja.

1972

Meester van de zwarte molen (Krabat) / Otfried Preussler ; [vert. uit het Duits door W. I. C. Royer-Bicker ; omslag Adrie Hospes]. – Lemniscaat, 1972

Ook Oorlogswinter verscheen dit jaar. En De Marokkaan en de kat van tante Da. Dat laatste boek kreeg een jaar later de Gouden Griffel en is daarna een beetje in de vergetelheid geraakt. Het is een van de allereerste boeken die ik zelf bezat; ik heb het nog steeds.

1973

Kruistocht in spijkerbroek / Thea Beckman ; [omslag: F. van Vliet]. – Lemniscaat, 1973

Wat een vreselijke keus! In 1973 verscheen ook De torens van februari, van Tonke Dragt. En eigenlijk vind ik dat boek mooier, maar zij stond in het vorige decennium al vier keer in de lijst. Daarom nu dus toch, met een beetje pijn in mijn hart, het boek van Thea Beckman. Wat ik natuurlijk ook heel mooi vind.

Andere kanshebbers dit jaar waren Otje; Orla de kikkerslikker; Het wereldje van Beer Ligthart; en Koning Wikkepokluk de merkwaardige zoekt een rijk.

1974

De gebroeders Leeuwenhart / Astrid Lindgren; [vert. uit het Zweeds door Rita Törnqvist-Verschuur ; omslag en illustraties van Ilon Wikland]. – Ploegsma, 1974

Astrid Lindgren stond al eerder in deze lijst, maar dit vind ik haar allermooiste boek. Daarom staat het toch in deze lijst, en niet Waterschapsheuvel of Nachtpapa. Andere mooie boeken uit 1974 zijn De vloek van Woestewolf; en Miyax, de wolven en de jager.

1975

Momo en de tijdspaarders / Michael Ende ; [vertaald uit het Duits door Robert Jan van Asch ; omslag en illustraties van de schrijver]. – Lemniscaat, 1975

1975 is het debuutjaar van Guus Kuijer (Met de poppen gooien), maar hij komt later nog aan de beurt. Ook Het berenhuis maakte een kans. Dat zijn twee boeken van Querido, dat in dit jaar begon met een opmars. Andere boeken uit dat jaar zijn De zeven veren van de papegaai; en Een kind komt terug.

1976

Pudding Tarzan / Ole Lund Kirkegaard ; [vert. uit het Deens door Niels Brouwer]. – Kosmos, 1976

Een aantal illustraties in deze lijst zijn scans van boeken uit mijn verzameling. Soms kun je zien dat ze al wat ouder zijn!

Er was niet zo heel veel concurrentie dit jaar. De belangrijkste was Wim, van Wim Hofman. En verder: Wie dit leest is het vierde beest; Die rotschool met die fijne klas; en Daantje de wereldkampioen.

1977

De kinderen van het achtste woud / Els Pelgrom ; met tekeningen van Peter van Straaten. – Kosmos, 1977

Twee boeken van Kosmos achter elkaar; een uitgeverij die in die periode aan de weg timmerde, maar al lang ter ziele is gegaan.

Andere boeken uit dit jaar: De rover Hoepsika; Borre en de nachtzwarte kat; Belledonne kamer 16; en Op je kop in de prullenbak.

1978

Krassen in het tafelblad / Guus Kuijer; met tekeningen [en omslag] van Mance Post. – Querido, 1978

Alle boeken over Madelief zijn geweldig, maar deze is nog net iets geweldiger dan de andere vier. De keuze was dit jaar niet zo heel moeilijk. Andere goede boeken uit 1978 blijven toch wel een beetje op afstand, ook al zitten daar klassiekers bij: De sneeuwman; O, wat mooi is Panama!; en De jongen met de gouden broek.

1979

Een vreemde vogel in het tuinhuis / Anne Fine ; [vertaald uit het Engels door Willem van Toorn]. – Querido, 1979

Waarschijnlijk een wat minder bekend boek. Destijds was ik erg onder de indruk. Het is ontzettend grappig, maar het gaat tegelijk ergens over. Tijdens corona herlas ik het, nog steeds met veel genoegen. Het boek won van twee Lemniscaatboeken (Lang weekend op drie manieren; en Oorlog zonder vrienden) en de tweede van Joke van Leeuwen: Een huis met zeven kamers.

1980

Bij Uil thuis / Arnold Lobel ; met tek. van de schrijver ; [vert. uit het Engels door Ed Leeflang]. – Ploegsma, 1980

Ik heb nog niet veel boeken voor jongere kinderen in mijn lijst staan, daarom kreeg deze de voorkeur boven Alan en Naomi; Otje; Het spookhuis; Die zomer op het land; en De negen levens.

Mijn favoriete kinderboeken uit 1961 – 1970

Als ik had gewild, had ik vrijwel dit hele decennium kunnen vullen met boeken van Tonke Dragt. Het was haar productiefste decennium, en in deze periode leverde ze naar mijn mening haar beste werk af. Ik heb me ingehouden, maar ze drukt toch zwaar haar stempel op deze aflevering.

1961

Verhalen van de tweelingdbroers: vrij naar Babinase balladen / Tonke Dragt. – Leopold, 1961

1962

De brief voor de koning : een avonturenverhaal / Tonke Dragt. – Leopold, 1962

1963

Om het rood van de krijger : een verhaal uit het Bronzen Tijdperk / Rosemary Sutcliff ; [vert. uit het Engels door P. Telder ; omslag en vignet van J. Vegter]. – Ploegsma, 1963

Ik had weinig keus voor dit jaar. Ik heb maar een ander boek uit 1963 gelezen, en dat nog vooral omdat het illustraties van Tonke Dragt heeft: Van ridder tot koning : groot verhalenboek over het geslacht Oranje-Nassau, van Ton Oosterhuis.

1964

Het sleutelkruid / Paul Biegel ; [omslag en illustraties Babs van Wely]. – Holland, 1964

Wat een lastige keus! In dit jaar (mijn geboortejaar) verschenen ook Spaghetti van Menetti; Heksen en zo; en David ontdekt de wereld. Misschien vind ik dat boek van Anne Holm nog net iets mooier, maar anders zou Paul Biegel misschien ontbreken in deze lijst, en dat kan natuurlijk niet. Dit is mijn Biegel-lievelingsboek, het staat nog net iets hoger dan de Tuinen van Dorr en De kleine kapitein – die haalden het allebei net niet, zoals je verderop zult zien.

1965

Geheimen van het Wilde Woud : een avonturenverhaal / Tonke Dragt. – Leopold, 1965

Er waren nog meer kandidaten uit 1965: Marijn bij de Lorredraaiers; Samen op ’t eiland Zeekraai; De adelaar van het negende. Je zou kunnen zeggen dat Geheimen van het Wilde Woud een vervolg is op De brief voor de koning, en dus minder recht heeft op een plekje in deze lijst. Maar waar De brief voor de koning een rechttoe rechtaan avonturenverhaal is, met een duidelijk onderscheid tussen goed en kwaad, is Geheimen van het Wilde Woud duidelijk complexer. En dus mag het in mijn lijst.

1966

Boris / Jaap ter Haar ; [illustraties en omslag van Rien Poortvliet]. – Van Holkema & Warendorf, 1966

Deze keer koos ik niet voor Tonke Dragt. De Zevensprong vind ik nog steeds prachtig, maar het is ook wel een beetje gedateerd. Terwijl Boris als historisch verhaal nog steeds staat als een huis. Andere kandidaten dit jaar waren Kleine Beer van Else Holmelund Minarik & Maurice Sendak; en Ochtendwind, van Rosemary Sutcliff.

1967

Michiel laat de poppetjes dansen / Astrid Lindgren ; [vertaling uit het Zweeds Rita Törnqvist- Verschuur ; tekeningen Björn Berg ; omslag Rolf Rettich]. – Ploegsma, 1967

Ik kon geen goede afbeelding van het boek vinden, daarom deze, van veel later datum.

Ook dit jaar koos ik niet voor Tonke Dragt. Ze schreef dit jaar samen met Han G. Hoekstra het achtste deel van De trapeze. Ook Ik wou dat ik anders was, van Paul Biegel, maakte kans.

1968

Sjakie en de chocoladefabriek / Roald Dahl ; vertaling [uit het Engels] van Harriët Freezer ; [omslagtekening en illustraties: Faith Jacques]. – De Fontein, 1968

In dit jaar verscheen ook het eerste deel van Tonke Dragts De blauwe maan-serie. Het is ook het jaar waarin Max en de maximonsters in het Nederlands verscheen, en Karlsson van het dak, en Die ene seconde.

1969

Torenhoog en mijlen breed : een toekomstverhaal / Tonke Dragt. – Leopold : 1969

In 1969 verscheen ook De tuinen van Dorr, van Paul Biegel, met illustraties van Tonke Dragt. Dat boek zou ik in elk ander jaar gewoon gekozen hebben, maar dit is ook het jaar van Torenhoog en mijlen breed. Ik las het voor het eerst een jaar of tien later, en ik was er volkomen ondersteboven van. Ik las het direct nog een keer, en dat is daarna nog maar een keer voorgekomen. Misschien hield ik toen al van science fiction, maar door Tonke Dragt is die liefde dan wel flink aangewakkerd.

Andere mooie boeken uit dat jaar, die dus nooit verder zouden zijn gekomen dan de derder plaats: De Pim-en-Pomnibus van Mies Bouhuys en Fiep Westendorp; Welwel, de zeer grote tovenaar, van Wim Hofman; en Waar is Piep? van Nathaniel Benchley en Arnold Lobel.

1970

Het malle ding van bobbistiek / Leonie Kooiker ; [omslag en illustraties Carl Hollander]. – Ploegsma, 1970

Keus genoeg, want 1970 was ook het jaar van De kleine kapitein; Schakelfout; Blauwtje en geeltje; Minoes; Pjotr; De fantastische meneer Vos; en Valentijn.