Wie is Kenneth Oppel?

Een jaar of 20 geleden was ik enthousiast over de vleermuizen-trilogie van Kenneth Oppel (Zilvervlerk, Zonnevlerk en Vuurvlerk – Gottmer, 2000 – 2003; diverse vertalers).

Hij had wel meer boeken geschreven, maar in de jaren erna werden zijn boeken niet meer in het Nederlands vertaald. Tot dit jaar. Bij uitgeverij Condor verscheen Woeker, het eerste deel van een nieuwe serie, vertaald door Maria Postema. Ik ben heel benieuwd!

Dit schreef ik een hele tijd geleden over Kenneth Oppel, op het toenmalige Kjoek. Sommige informatie zal intussen wel verouderd zijn:

Biografie van Kenneth Oppel

Kenneth Oppel groeide op in Victoria (British Columbia) en Halifax (Nova Scotia) in Canada. Hij wilde graag schrijver worden en schreef toen hij veertien was zijn eerste boek. Met hulp van Roald Dahl werd het in 1985 uitgegeven, toen Kenneth Oppel zeventien was. Aan de Universiteit van Toronto studeerde hij Engels en film. In het laatste jaar van zijn studie schreef hij zijn tweede boek. Het jaar na zijn afstuderen trouwde hij. Met zijn vrouw ging hij naar Engeland, waar zij verder studeerde. Hij werkte een beetje en schreef veel. Na drie jaar keerden ze terug in Canada. Hij werkte een jaar bij een uitgever, maar hield daarmee op omdat hij meer tijd wilde om te schrijven. Tegenwoordig woont hij met zijn vrouw en drie kinderen in Toronto.

Profiel van Kenneth Oppel

Kenneth Oppel heeft al een kleine twintig boeken en verschillende scenario’s geschreven. Het zijn allerlei soorten boeken: voor volwassenen, voor beginnende lezers, prentenboeken en boeken voor jongeren. Het bekendst werd hij met zijn boeken over de zilvervlerkvleermuis Schim. Over Schim zijn nu drie boeken verschenen. De vleermuizen in deze boeken zijn gedeeltelijk zoals ze in de natuur zijn, gedeeltelijk zijn ze door Kenneth Oppel verzonnen; ze vertonen ook menselijke trekjes. Maar al met al heeft hij er geloofwaardige verhalen van gemaakt, over een jonge vleermuis die op zoek is naar zijn afkomst en zijn bestemming, en tijdens zijn avontuurlijke zoektocht meer leert over het vleermuizenvolk.

Welke boeken zijn er over fietstochten?

Ik houd erg van fietsen en dus vind ik elk boek dat over een fietstocht gaat al op voorhand interessant. Maar vaak zijn het ook gewoon goede verhalen. Ik zet er een paar op een rijtje.

Ga toch fietsen! / Philip Hopman en Joukje Akveld

Er zijn heel veel fietsen maar ook andere voertuigen te zien in dit prentenboek. Boese is boos, en maakteen fietstocht om zijn boosheid kwijt te raken. Op grote platen met weinig tekst valt heel veel te ontdekken.

Ga toch fietsen! / Philip Hopman [illustraties] en Joukje Akveld [tekst] (Querido, 2014. 4+)

Code Kattenkruid / Jacques Vriens

Stijn heeft een bijzondere band met zijn opa. Die is ernstig ziek, maar voordat hij doodgaat, wil hij met zijn kleinzoon nog een fietstocht maken. Tijdens die tocht leren ze elkaar nog beter kennen, en daarna kan Stijn beter leven met de keuze van zijn opa.

Code Kattenkruid : hoe mijn opa vrolijk doodging / Jacques Vriens (Van Holkema & Warendorf, 2018. 10+)

Haaientanden / Anna Woltz

Atlanta maakt een fietstocht rond het IJsselmeer. Ze wil die tocht in 24 uur rijden. Al snel krijgt ze gezelschap van Finley. Allebei hebben ze een geheim. Gaat het ze lukken om binnen de tijd terug te zijn?

Haaientanden / Anna Woltz (Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, 2019. 9+)

De zomer dat we Parijs bestormden / Clémentine Beauvais

Mireille is al twee jaar achter elkaar verkozen tot het ‘Gouden Varken’, een prijs voor het lelijkste kind bij haar op school. Maar dit jaar eindigt ze als derde. Samen met Astrid en Hakima, de twee andere prijswinnaars, gaat ze op de fiets naar Parijs. Alle drie hebben ze een reden om daar te zijn op 14 juli. Ook de knappe oudere broer van Hakima gaat mee. Tijdens een vredesmissie is hij zijn beide benen kwijtgeraakt.

Dat klinkt misschien als een fikse portie ellende, maar dat is het niet. Mireille vertelt het verhaal en ze is cynisch en scherp van tong. Ze spot met alles en iedereen. Daardoor is het toch een overwegend vrolijk verhaal, dat onderweg ook nog wel kritisch is over wat dingen.

De zomer dat we Parijs bestormden / Clémentine Beauvais; vertaling Eva Wissenburg (Querido, 2020. 13+)

Wat gebeurde er in 2020?

Dit is het negentiende kinderboekenjaaroverzicht van Kjoek, met onder andere de winnaars, de opvallende boeken en de doden van 2020.

Uiteraard is 2020 het jaar van het coronavirus. Toch is daar in kinderboeken (nog) weinig van te zien. De Koninklijke Bibliotheek stelde een lijst samen met kinderboeken over corona. Op dit lijst staat maar een boek dat is verschenen bij een reguliere uitgever: Mijn dagen met Niets, van Mireille Geus. En in dat boek komt het woord ‘corona’ niet eens voor.

Een paar boeken van voor 2020 werden herdrukt, met dank aan het virus. Bijvoorbeeld:

  • Alice en het bacteriemysterie / Gwen Lowe ; ill. Sarah Horn ; vertaling Hanneke Majoor (2019, 3e druk 2020)
  • Monsterlijke microben / Marc Van Ranst en Geert Bouckaert (2007, herdruk 2020)

De winnaars

De grote winnaar dit jaar was Uit elkaar, van Bette Westera en Sylvia Weve. Het boek kreeg de Woutertje Pieterse Prijs, de Gouden Griffel, een Zilveren Penseel en de Boekenleeuw. Als het in 2021 ook de Nienke van Hichtum-prijs wint, is het grand slam compleet. Het duo kreeg ook een Zilveren Griffel voor Dit is geen Cobra, en Bette Westera ook nog een Vlag en Wimpel voor de tekst van Hallo Teckel Tom!

Voor het tweede jaar op rij won Yvonne Jagtenberg het Gouden Penseel, dit keer voor Hup, Herman!

Buddy Tegenbosch won de Prijs van de Jonge Jury, met Match. Hij was pas de tweede mannelijke winnaar sinds 1998.

Andere winnaars waren:

  • Boekenpauw: De fantastische vliegwedstrijd / Sebastiaan Van Doninck (tekst van Tjibbe Veldkamp)
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 6 t/m 9 jaar: De fantastische boomhut van 104 verdiepingen / Andy Griffiths & Terry Denton; vertaling Edward van de Vendel
  • Prijs van de Nederlandse Kinderjury 10 t/m 12 jaar: Vet koel / Jeff Kinney ; vertaling Hanneke Majoor
  • Thea Beckmanprijs: Verboden te vliegen / Martine Letterie

De opvallende boeken

Ik combineerde de lijstjes van recensenten Jaap Friso, Pjotr van Lenteren, Bas Maliepaard en Mirjam Noorduijn tot een top 10 van beste boeken uit 2020. Opvallend is dat ze alle vier hetzelfde boek bovenaan hebben staan.

  • Alfabet / Charlotte Dematons
  • Het verlangen van de prins / Marco Kunst ; ill. Marieke Nelissen
  • Wat is kunst? / Ted van Lieshout
  • Altijd dichtbij / Mark Janssen
  • Ons kasteel aan zee / Lucy Strange ; vertaling Aleid van Eekelen-Benders
  • Gozert / Pieter Koolwijk ; ill. Linde Faas
  • Koningskind / Selma Noort
  • Gloei / Edward van de Vendel ; ill. Floor de Goede
  • Stilte heeft een eigen stem / Ruta Sepetys ; vertaling Aleid van Eekelen-Benders
  • Hele verhalen voor een halve soldaat / Benny Lindelauf ; ill. Ludwig Volbeda

Plus 10 boeken die ik zelf vond opvallen:

  • Avonturen van de dappere ridster / Janneke Schotveld ; ill. Milja Praagman
  • Gloei / Edward van de Vendel ; ill. Floor de Goede
  • Het jaar dat de bijen kwamen / Petra Postert ; vertaling Esther Ottens
  • Liefde is voor losers / Wibke Brueggemann ; vertaling Aimée Warmerdam
  • Meerminnen verdrinken niet / Saskia Maaskant ; ill. Vicky Maaskant
  • Reis naar de maan / John Hare
  • De ridderprinses / Cornelia Funke ; ill. Kerstin Meyer ; vert. Maria van Donkelaar
  • Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw / Davide Morosinotto ; vertaling Manon Smits en Pieter van der Drift
  • Vis in een boom / Lynda Mullaly Hunt ; vertaling Leny van Grootel
  • Zo vrij als een vogel / Sandy Stark-McGinnis ; vertaling Lydia Meeder

De doden

  • 12 januari: Aart Staartjes
  • 23 januari: Gudrun Pausewang
  • 16 april: Leonie Kooiker
  • 25 april: Per Olov Enquist
  • 30 april: Tom Houtekiet
  • 12 mei: Mischa de Vreede
  • 13 augustus: Corrie Hafkamp
  • 18 september: Sam McBratney
  • 14 oktober: Vanessa Verstappen
  • 1 december: Co de Kloet
  • 3 december: Waldemar Post

De website

Net als voorgaande jaren plaatste ik in 2020 maar af en toe een bericht op Kjoek. Tijdens de Kinderboekenweek maakte ik elke dag een lijst met historische kinderboeken rond een bepaald thema.

Voor mij was het artikel Hoe divers zijn kinderboeken uit 2019? het belangrijkste, omdat er heel veel werk in is gaan zitten. In 2021 komt er een vervolgartikel, waarin ik een vergelijking maak met de kinderboeken uit 2020. Alleen heb ik uit dat jaar aanzienlijk minder boeken gelezen.

Ondanks het beperkt aantal nieuwe artikelen was 2020 het drukste jaar op Kjoek. Dat kwam nog steeds door het blog over het citaat van Pippi Langkous. Ook het vervolgartikel dat ik in 2020 schreef, scoorde goed.

Twee andere populaire artikelen waren quizzen: Welke klassieke kinderboeken zijn dit? en Wie zijn deze personages uit boeken uit 2020? (Je kunt nog tot en met 1 januari insturen!)

Alles wat overblijft. En toen?

Aan het begin van deze Kinderboekenweek maakte ik een lange lijst met historische kinderboeken die ik met veel plezier gelezen heb. De afgelopen elf dagen tipte ik tientallen boeken, waaronder de meeste van de boeken op mijn lijst. Het was een lange reis, van 200.000 jaar geleden naar 2017, langs verschillende tijdperken en thema’s.

Nu staan er nog maar een paar boeken op mijn lijst. Twee ervan herlas ik de afgelopen anderhalve week. De allermooiste zet ik nog even op een rijtje:

  • Een groene bloem / Floortje Zwigtman. Oorspronkelijk verschenen in drie delen, tussen 2005 en 2010, en overladen met prijzen. Nu ook met een extra verhaal in een kloeke verzamelband, met maar liefst 1615 pagina’s. De jongensprostitué Adrian leeft in het Victoriaanse Londen tegen het eind van de 19e eeuw. Homoseksualiteit is verboden en het is lastig om in te schatten wie hij kan vertrouwen en wie niet.
  • Vleugels voor de draak / Laurence Yep. In 1903 verhuist Maanschaduw van China naar San Francisco in de Verenigde Staten, waar zijn vader al enige tijd woont en werkt. In de Chinese wijk hebben ze niet veel contact met de Amerikanen, die op hen neerkijken. Zelf noemen de Chinezen de Amerikanen ‘demonen’. Het lijken twee volkomen verschillende werelden, maar gaandeweg ontdekt Maanschaduw dat Amerikanen en Chinezen toch ook wel overeenkomsten hebben. Zijn vader heeft de droom om te vliegen, dus helpt Maanschaduw hem om een vliegmachine te bouwen.
  • Alan en Naomi / Myron Levoy. New York, 1944. Alan moet gaan spelen met zijn bovenbuurmeisje Naomi. Daar heeft hij helemaal geen zin in, want ze gedraagt zich hartstikke gestoord. Ze scheurt papier in stukjes en zegt niets. En bovendien: het is een meisje! Wat zouden de jongens daarvan zeggen? Toch lukt het Alan om met haar in contact te komen, en zo ontdekt hij welke schokkende dingen haar zijn overkomen toen ze nog in Europa woonde.
    Hartverscheurend mooi.
  • Dwars door de storm / Martine Letterie & Karlijn Stoffels. Over de Jappenkampen in Nederlands-Indië zijn aardig wat kinderboeken verschenen. Maar over de komst van de mensen uit Nederlands-Indië naar Nederland in de jaren erna (een tocht die ook de vaderskant van mijn familie maakte) zijn er nauwelijks boeken. In dit boek gaat het over de komst van Molukkers naar Groningen in 1953. Het verhaal wordt verteld door de Molukse Jacob en de Groningse Tjakkie.

1894 – 1895 Een groene bloem / Floortje Zwigtman 15+ (De Fontein, 2005 – 2010; bundeling bij Luitingh-Sijthoff, 2015)

* 1903 – 1910 Vleugels voor de draak / Laurence Yep 15+ (Lannoo, 1987; vertaling uit het Engels door Victor Vransen)

* 1944 Alan en Naomi / Myron Levoy 14+ (Querido, 1980; vertaling uit het Engels door Beccy de Vries en Moonje Reitsma-Bakker)

1953 – 1954 Dwars door de storm / Martine Letterie & Karlijn Stoffels 10+ (Leopold, 2014)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Zelfde plaats, andere tijd. En toen?

Historische kinderboeken gaan vaak over een bepaalde gebeurtenis of een bepaalde periode. Maar sommige boeken en boekenseries zijn ambitieuzer: die beslaan een langere periode, en gaan over verschillende gebeurtenissen. Vaak alleen maar op de achtergrond, maar de gebeurtenissen hebben wel invloed op het leven van alledag.

De serie Opkomst en ondergang van Mantlemass van Barbara Willard bestaat uit zeven boeken en een boekje. De boeken gaan over het leven op een landgoed in het zuiden van Engeland, in de periode 1485 – 1650. In die periode leefden zeven generaties op het landgoed. Er gebeurt van alles in het land. De mensen op Mantlemass merken daar weinig van; wel hebben de gevolgen van die gebeurtenissen grote invloed op hun levens.

Hetzelfde gebeurt in de drie boeken die Klaus Kordon schreef over de communistische familie Gebhardt in Berlijn, in de periode 1918 – 1945. In deze boeken spelen op de achtergrond drie historische gebeurtenissen: de novemberrevolutie in 1918, de strijd tussen de communisten en de aanhangers van Adolf Hitler in 1932, en het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Deze gebeurtenissen worden gezien door steeds een ander lid van de familie. De boeken laten zien welke gevolgen deze gebeurtenissen hadden voor de gewone mensen, en hoe families soms werden verscheurd.

Groenblauwe dromen en duizend jaar zand van Claire Hülsenbeck gaat niet over een bepaalde familie, maar beschrijft de geschiedenis van Egmond aan de hand van een aantal verhalen, vanaf het begin van de jaartelling tot in het heden. Veel mensen die in het boek voorkomen, hebben ook echt bestaan.


* Groenblauwe dromen en duizend jaar zand / Claire Hülsenbeck 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1999; illustraties van Philip Hopman)

* 1485 – 1650 Opkomst en ondergang van Mantlemass / Barbara Willard 12+ (Querido, 1983 – 1985; vertaling uit het Engels door Piet Verhagen)

* 1918 De rode matrozen / Klaus Kordon 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1996; vertaling uit het Duits door Els van Delden)
* 1932 Met je rug tegen de muur / Klaus Kordon 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1992; vertaling uit het Duits door Els van Delden)
* 1945 De eerste lente / Klaus Kordon 13+ (Van Holkema & Warendorf, 1995; vertaling uit het Duits door Els van Delden)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

De Middeleeuwen. En toen?

De Middeleeuwen duurden ongeveer duizend jaar. Een hele lange periode, waarover flink wat boeken verschenen zijn. En omdat de periode zo lang is, kunnen de boeken ook behoorlijk van elkaar verschillen.

De afgelopen dagen tipte ik al wat boeken die in de Middeleeuwen spelen:

De sprookverhalen van Agave Kruijssen zijn gebaseerd op Middeleeuwse verhalen, vaak uit de vroege Middeleeuwen. Er verschenen twee series, met overlap. Vanaf 1999 – 2004 verschenen bij De Fontein acht verhalen met linoleumsneden van Yvonne Jagtenberg, en van 2005 – 2010 publiceerde Lannoo zeven titels met illustraties van Fiel van der Veen.

Veel van deze boeken draaien om Arthur en zijn ridders van de Ronde Tafel of Keizer Karel, maar er zijn ook boeken die gebaseerd zijn op de verhalen over de Vier Heemskinderen en bewerkingen van volksverhalen zoals Het vrouwtje van Stavoren en De vliegende Hollander.

De sprookverhalen zijn spannende avonturen over ridders en helden, met vaak een tikje magie en godsdienst erin en soms wat liefde.

Veel realistischer is Jonkvrouw van Jean-Claude van Rijckeghem en Pat van Beirs. Dat boek speelt in de veertiende eeuw, dus meer tegen het einde van de Middeleeuwen. Het is gebaseerd op het leven van Margaretha van Male (1350 – 1405), het enige kind van de graaf van Vlaanderen.

Met het boek krijg je een inkijkje in het leven op een kasteel in de late Middeleeuwen. En ook is het wel een beetje bijzonder dat het verhaal verteld wordt door een meisje, want die hadden in die tijd meestal niet zoveel in te brengen.

Een van de meest recente boeken over de Middeleeuwen is Het boek van Jongen, van Catherine Gilbert Murdock. Het is een bijzonder boek, dat vol zit met dingen die typisch zijn voor de Middeleeuwen. In 1350 dient de mismaakte Jongen op een landgoed, tot een pelgrim langskomt en hem meeneemt op een voettocht.

Samen met de pelgrim gaat Jongen op zoek naar een aantal relieken. Jongen heeft nog niet veel van de wereld gezien en is verbaasd over hoe het er daar aan toegaat. De pelgrim maakt ook wel misbruik van zijn naïviteit, want ze komen niet echt op een eerlijke manier aan de relieken. Hun queeste leidt naar Rome, en onderweg ontmoeten ze allerlei obstakels en gevaren.

Doordat het boek verteld wordt door Jongen, die sommige wonderlijke dingen heel gewoon vindt, zet zijn verhaal je soms helemaal op het verkeerde been.

* Sprookverhalen / Agave Kruijssen 10+ Zie ook: http://sprookverhalen.nl/

1347 – 1361 Jonkvrouw / Jean-Claude van Rijckeghem & Pat van Beirs 15+ (Facet, 2005)

1350 Het boek van Jongen / Catherine Gilbert Murdock 10+ (Querido, 2020; vertaald uit het Engels door Esther Ottens, illustraties van Ian Schoenherr)


Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Historische losers. En toen?

Iedereen kent natuurlijk Het leven van een loser en het Dagboek van een Muts: grappige boeken met veel plaatjes, over kinderen die zich door het leven heen stuntelen. Wat minder bekend zijn de losers die in het verleden leven: hetzelfde idee, maar dan in een historische setting.

De bekendste hiervan is Julius Zebra. Geen kind, maar een zebra dus. Per ongeluk belandt hij in een gladiatorschool in Rome. Het is meer geluk dan wijsheid dat hij de arena overleeft. Met zijn dierenvrienden trekt hij door het Romeinse Rijk, en overal beleven ze doldwaze avonturen.

Nurdius Maximus leeft ook in het Romeinse Rijk. Hij schrijft over zijn avonturen in zijn dagboeken. Hij vindt zichzelf behoorlijk dapper, maar als er iets spannends gebeurt wordt wel duidelijk dat hij dat niet is. Op zijn reizen bezoekt hij veel verschillende delen van het Romeinse Rijk. En soms wordt hij toevallig toch een held!

Over Hannes Hunebed verschenen tot nu toe twee boeken. Misschien kun je het aan zijn naam al zien: Hannes leeft in de prehistorie. De boeken zijn stripachtig, met veel plaatjes en weinig tekst. Ook Hannes stuntelt door het leven heen, en zo af en toe gaan dingen toevallig goed.

Lincoln Peirce heeft al heel wat boeken geschreven en getekend over Niek de Groot, maar hij schreef ook een boek over Sam (en misschien komen er nog wel meer), die in de Middeleeuwen leeft. Sam is een meisje, maar ze wil graag ridder worden. Samen met haar vrienden beleeft ze spannende avonturen.

Deze series zijn allemaal vrij luchtig, spannend en vooral grappig. Toch steek je stiekem wel wat op over de tijd waarin deze personen leefden. Wist je bijvoorbeeld dat de Romeinen dol waren op muizen in honing? Dat kun je dus lezen in de dagboeken van Nurdius Maximus.


Het dagboek van Nurdius Maximus 10+ (Ploegsma, 2013-…; vertaling uit het Engels door Reggie Naus; illustraties van Andrew Pinder)

Julius Zebra / Gary Northfield 9+ (Luitingh-Sijthoff, 2016-…; vertaling uit het Engels door Edward van de Vendel)

Hannes Hunebed / Aaron Reynolds & Phil McAndrew 9+ (De Fontein, 2017-…; vertaling uit het Engels door Marjolein Algera)

Sam / Lincoln Peirce 9+ (De Fontein, 2019-…; vertaling uit het Engels door Anne Douqué)

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

De prehistorie. En toen?

Het lastige van de prehistorie is dat we er weinig over weten. Natuurlijk zijn er dingen bewaard gebleven, maar doordat er geen schrift was, kunnen we vaak alleen maar raden naar wat mensen toen dachten, hoe ze praatten, wat ze deden.

Tegelijk is dat een voordeel. Schrijvers hebben een grote vrijheid bij het verzinnen van hun verhaal. In hun boeken kun je lezen hoe zij denken dat dingen gebeurd zouden kunnen zijn.

Een van de mooiste boeken over de prehistorie is Kinderen van de Maanvalk, van Peter Dickinson. Een lijvig boek van 540 pagina’s, dat in vier delen, telkens met een andere hoofdpersoon, vertelt over de belevenissen van een groep jonge mensen in Afrika, zo’n 200.000 jaar geleden. Sommige mensen gebruikten al taal, anderen communiceerden nog met primitieve geluiden, gebaren en aanrakingen. De kinderen uit het boek behoren tot een van de negen stammen, die hun eigen regels hebben.

Hun levens worden bepaald door het vinden van voedsel en water. Ze trekken van de ene ‘Goede Plaats’ naar de andere. Overleven is niet vanzelfsprekend. Overal liggen gevaren op de loer: roofdieren, andere stammen, natuurrampen. Hun hulpmiddelen zijn nog erg primitief: een graafstok, een snijsteen, een vuurstam.

De zes kinderen zijn allemaal nog niet volwassen, maar het lukt hen om samen te overleven. Suth is de oudste, en dus de leider; Noli hoort de stem van de goden; Tinu heeft een scheef gezicht maar een scherp verstand; Ko is altijd in beweging, en droomt over heldendaden en snoeven; Mana geeft om mensen; Tan is de jongste, nog maar een baby in het begin van het boek.

Peter Dickinson bedacht een eigen taal voor deze eerste homo sapiens. Een simpele versie, met eigen constructies. Zo herhalen ze woorden om dingen te benadrukken. ‘Dit is goed, goed,’ betekent bijvoorbeeld dat het heel goed is. Het geeft het boek een authentiek tintje, hoewel we natuurlijk niet weten hoe de mensen toen spraken.

Ook bedacht hij een eigen mythologie voor de stammen. De hoofdstukken over de kinderen van de Maanvalk worden afgewisseld met korte, mythische verhalen over hun goden en helden.

Al met al geeft dit boek een fascinerend beeld van hoe het leven geweest zou kunnen zijn, heel lang geleden.

In Nederland timmert Linda Dielemans in dit genre aan de weg. De vijf boeken die zij sinds 2013 publiceerde, spelen allemaal in de prehistorie. Haar laatste boek, Het lied van de vreemdeling, gaat over de ontmoeting tussen neanderthalers en homo sapiens, zo’n 41.000 jaar geleden.

Haar voorlaatste boek, Brons, kreeg dit jaar een Zilveren Griffel. En terecht, want ze combineert hier op een fraaie manier fictie en non-fictie. Ze vertelt boeiend over brons, maar het wordt pas echt bijzonder in de verhalende stukken daar tussendoor. Daarin geeft ze het metaal letterlijk een stem: de verhalen worden verteld vanuit het gezichtspunt van bronzen voorwerpen.

De boeken van Rob Ruggenberg worden vaak omschreven als levensecht, en rauw. Hij schuwt de realistische beschrijvingen van wreedheden niet. Dat is ook zo in zijn laatste boek, Offerkind. Daarin vluchten twee kinderen van de Veluwe, rond 2000 voor Christus. Via allerlei omzwervingen komen ze in de buurt van het huidige Wassenaar.

Wat opvalt is dat de wreedheden in zijn boek niet eens zoveel verschillen van die in de andere boeken die ik hier noem. De prehistorie was gewoon een wrede tijd, waar verwondingen en de dood overal op de loer lagen.


* 200.000 voor Christus Kinderen van de Maanvalk / Peter Dickinson 13+ (Gottmer, 1999; vertaald uit het Engels door Nan Lenders; illustraties van Saskia Masselink)

2000 – 800 voor Christus Brons / Linda Dielemans, 10+ (Fontaine, 2019; illustraties van Sanne te Loo)

2000 voor Christus Offerkind / Rob Ruggenberg 13+ (Querido, 2020; illustraties Peter-Paul Rauwerda)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

De Romeinen. En toen?

De Romeinen heersten honderden jaren lang over een groot deel van Europa. Het is dan ook niet vreemd dat er aardig wat kinderboeken zijn die spelen in de Romeinse tijd. Rosemary Sutcliff is een van de beste schrijvers over die tijd, misschien wel gewoon dé beste. Jammer genoeg zijn haar boeken alleen nog tweedehands te krijgen.

Over de Romeinen in Engeland schreef ze verschillende boeken. In veel van die boeken komt een man voor die ‘Aquila’ in zijn naam heeft. Deze boeken spelen in de 2e tot de 5e eeuw na Christus en de personages zijn familie van elkaar, zodat de boeken losjes met elkaar zijn verbonden. Ze zijn ook los van elkaar te lezen.

Haar bekendste boek is De adelaar van het Negende, dat ook verfilmd werd. Het is oorspronkelijk verschenen in 1954 en de eerste Nederlandse vertaling (van Miep Diekmann) verscheen in 1965. In het boek gaat Marcus Flavius Aquila, de aanvoerder van een legioen, op zoek naar de adelaar van het legioen van zijn vader. Dat legioen is nooit teruggekeerd uit het noorden van Brittannië.

Door de boeken van Rosemary Sutcliff krijg je een goed beeld van de opkomst en ondergang van de Romeinen in Brittannië.

Verschillende boeken spelen in Pompeï in het jaar 79. Zoals De slavenring van Simone van der Vlugt, dat dit jaar herdrukt werd. De Germaan Folkrad is gevangen genomen en werkt als slaaf in een villa. Door zijn ogen zie je het dagelijks leven in het Romeinse Rijk. Op het eind van het boek dreigt de Vesuvius uit te barsten.

Thijs Goverde is vooral bekend door avonturenverhalen die meestal in het heden spelen. Vanwege het 2000-jarig bestaan van Nijmegen schreef hij Het bloed van de verraders, dat speelt in Batavodorum (Nijmegen) in het jaar 105. Ook van dit verhaal maakt hij een spannend avonturenverhaal.

Gladiatoren zijn de laatste jaren een populair onderwerp. Van Simon Scarrow verschenen vier boeken over Marcus, die in 61 voor Christus in een gladiatorenschool terecht komt, nadat zijn vader vermoord is en zijn moeder tot slaaf is gemaakt. Hij wil haar bevrijden, maar daarvoor moet hij natuurlijk wel zorgen dat hij zelf overleeft. Dat zorgt voor spannende avonturen.

De vrouwelijke tegenhanger van Marcus is Fallon, een prinses van een stam die gevangen is genomen en ook op een gladiatorenschool belandt, zo rond diezelfde tijd. Er verschenen tot nu toe twee delen in deze serie van Lesley Livingston.


61 voor Christus Vechten voor vrijheid / Simon Scarrow 11+ (Gottmer, 2011; vert. uit het Engels door Maria Postema)

46 voor Christus Onverschrokken / Lesley Livingston 15+ (Van Goor, 2017; vert. uit het Engels door Mireille Vroege)

77 – 79 De slavenring / Simone van der Vlugt 13+ (Lemniscaat, 2003)

* 105 Het bloed van de verraders / Thijs Goverde 10+ (Holland, 2005; illustraties Martijn van der Linden)

* 130 De adelaar van het Negende / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1965; vert. uit het Engels door Miep Diekmann; illustraties C. Walter Hodges)

* 292 – 295 De zilveren tak / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1968; vert. uit het Engels door Ruth Wolf; illustraties Charles Keeping)

* 343 De omweg naar de keizer / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1988; vert. uit het Engels door Tineke Leiker; illustraties Dick de Wilde)

* 446 – 464 De lantaarndragers / Rosemary Sutcliff 13+ (Leopold, 1972; vert. uit het Engels door Ruth Wolf; illustraties Dick de Wilde)

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.

Jeugdherinneringen. En toen?

Waarschijnlijk bevatten heel veel kinderboeken op de een of andere manier jeugdherinneringen van de auteur. Het gebeurt alleen niet zo heel vaak dat de boeken alleen maar bestaan uit jeugdherinneringen. Vandaag bespreek ik twee verrukkelijke reeksen waarin jeugdherinneringen uit de jaren ’40 en ’50 van de vorige eeuw worden opgehaald. In allebei de reeksen zijn de gebeurtenissen niet zo heel spectaculair. Het gaat meer om de dingen die in het hoofd van de hoofdpersonen gebeuren.

Rita Verschuur (1935) schreef acht boeken over haar jeugd tussen 1940 en 1950. Ze staan vol met kleine, rake observaties door de jonge Rita van de wereld om haar heen. Het eerste boek, Hoe moet dat nu met die papillotten, speelt in de oorlog, in Overveen (Noord-Holland). Ze was toen tussen de 4 en 9, dus het gaat niet zo zeer over de oorlog, maar meer over de dingen die binnen het gezin gebeuren.

Het tweede deel speelt in de jaren na de oorlog. Haar ouders scheiden, en Rita moet er aan wennen dat ze nu deel uitmaakt van twee gezinnen.

In 1948 gaat ze enige tijd logeren bij onbekende familie in Zweden. Het valt haar op dat daar sommige dingen heel anders gaan dan in Nederland. Datzelfde jaar komt haar Zweedse nichtje naar Nederland. Daarover gaan de volgende twee boeken.

De eerste vier delen horen echt bij elkaar. Ze worden chronologisch verteld en hebben allemaal omslagen van Marit Törnqvist die duidelijk overeenkomen.

Daarna verschenen nog vier delen, die wat meer thematisch zijn, en in chronologie wat heen en weer springen in de tijd. Ze spelen tussen 1947 en 1950.

De jeugdherinneringen van Henri Van Daele (1946 – 2010) beginnen in 1954, met Een huis in de Rij. Hij beschrijft zijn geboortedorp Zele (Oost-Vlaanderen) met humor en liefde, net als zijn familie en de mensen in het dorp.

In het tweede deel draait het om een fantasievriendje, in het derde deel komt Henri in een tehuis. In deel vijf gaat het over de puberteit. Deel zes (Gent, toen de dagen trager waren) verscheen niet als afzonderlijk boek, maar werd opgenomen in een bundeling van de eerste vijf boeken. In dit deel beschrijft hij zijn studententijd in Gent.

Ook hier verschenen na deze boeken nog meer autobiografische boeken, die in diezelfde periode spelen, maar wat meer rond een bepaald personage draaien.

Voor beide series geldt: ze bieden meer dan duizend pagina’s aan leesplezier, de wereld wordt bekeken door de ogen van een kind, maar door het lage tempo en de andere tijd zijn ze misschien wel het fijnste voor volwassenen.


* 1940 – 1945 Hoe moet dat nu met die papillotten / Rita Verschuur 9+ (Van Goor, 1993)
* 1945 – 1948 Mijn hersens draaien rondjes / Rita Verschuur 11+ (Van Goor, 1994)
* 1948 Vreemd land / Rita Verschuur 11+ (Van Goor, 1995)
* 1948 Hoofdbagage / Rita Verschuur 11+ (Van Goor, 1996)

* 1947 Jubeltenen / Rita Verschuur 9+ (Van Goor, 1998)

* 1947 De prijs / Rita Verschuur 10+ (Van Goor, 2001)

* 1949 – 1950 De driehoeksdans / Rita Verschuur 12+ (Van Goor, 2004)

* 1947 – 1948 Moeder en God en ik / Rita Verschuur 10+ (Van Goor, 2005)

* 1954 – 1968 Een tuin om in te spelen / Henri Van Daele 12+ (Lannoo, 1995). Bevat: Een huis in de Rij; En toen kwam Snorrebaas; Een huis met een Poort en een Park; Het Land achter den Tuymelaer; En Appels aan de overkant; Gent, toen de dagen trager waren.

Boeken met een * ervoor zijn alleen nog tweedehands te krijgen. De andere boeken zijn nog wel te koop in de (kinder)boekhandel, soms alleen als e-book.

Dit jaar is het thema van de Kinderboekenweek En toen? Tijdens de hele Kinderboekenweek geef ik daarom tips over kinder- en jeugdboeken die in het verleden spelen. Elke dag staat een bepaald thema of een tijdperk centraal. Daarbij ga ik kriskras door de geschiedenis, en bespreek ik zowel oudere als recente boeken. Voor alle leeftijden, maar vooral voor de wat oudere kinderen, vanaf een jaar of 9.