Maand van de Kinderboekenvertaler, november 2018
Wil je nog meer weten over Maria Postema, over haar vertalingen en over haar werkplek? Uitgeverij Blossom Books maakte twee video’s met Maria.
En als je geen genoeg kunt krijgen van de vlogs van Blossom Books: ze maakten er nog meer over vertalingen en vertalers:
Ik ben Maria Postema, 37 jaar, en ik woon in Utrecht met mijn vriend Mark en mijn kat George. Ik heb Engelse Taal en Cultuur en Film- en Televisiewetenschappen gestudeerd aan de Universiteit van Utrecht en ik ben nu zo’n twaalf jaar kinderboekenvertaler – het leukste beroep ter wereld, als je het mij vraagt. Ik vertaal van het Engels naar het Nederlands, en dan vooral romans voor jongeren (YA – young adults), maar ook boeken voor jongere kinderen.
Tegenwoordig ben ik ook schrijver: in 2017 verscheen mijn jongerenroman Dertiendagh, die ik samen schreef met Maarten Bruns, bij uitgeverij Leopold, en op dit moment werken we aan een tweede boek. Als ik niet aan het vertalen of schrijven ben, maak ik muziek (ik drum in de band Le Garage), zit ik in de bioscoop, ga ik sporten, spreek ik af met vrienden of lees ik een boek.
Wanneer ben je begonnen met vertalen? Wat was je eerste vertaling?
Ik ben al tijdens mijn studie gaan vertalen, toen vooral tijdschriftartikelen en een boek met zeilverhalen. Mijn eerste jeugdboekenvertaling was (een deel van) Twilight van Stephenie Meyer. In datzelfde jaar vertaalde ik ook Om de wereld te redden van Sam Mills en De roep van de wilde kat van Linda Newbery.
Welke vertaling van jou is het bekendste, denk je?
De Twilight-serie van Stephenie Meyer en De Hongerspelen-trilogie van Suzanne Collins.
Hoeveel boeken heb je inmiddels vertaald?
Op dit moment kom ik – als ik goed geteld heb – op 62 boeken.
Wat vind je het fijnste aan vertaler zijn? En wat vind je het minst fijne?
Ik wist al op mijn vijftiende dat ik kinderboekenvertaler wilde worden. Ik houd heel erg van taal, van boeken en lezen, en van taalpuzzels en –spelletjes. Bij vertalen komt dat allemaal samen. Ik vind het heerlijk om helemaal in een boek te kruipen en met de woorden van een schrijver aan de slag te gaan. Minder fijn is het – soms – dat je meestal in je eentje werkt en dus niet even kunt overleggen met collega’s. Bovendien kan het ook gezellig zijn om af en toe tegen iemand anders te praten dan de kat. Om dat probleem op te lossen huur ik een kantoorruimte met andere mensen, onder wie ook een aantal vertalers. Zo heb ik toch nog een soort collega’s.
Hoe ga je te werk?
De uitgever vraagt of ik een bepaald boek voor hen wil vertalen. Soms lees ik het dan eerst, maar vaak is er nog geen manuscript en moet ik op basis van de samenvatting van de uitgever (en mijn agenda) beslissen of ik het wil vertalen of niet. Als het boek er is, lees ik het eerst helemaal. Dan let ik natuurlijk op het verhaal, maar ook alvast op woordgrapjes en andere dingen die ik tijdens het vertalen ga tegenkomen. Dan ga ik beginnen met vertalen. Als de eerste versie af is (en dat kan soms wel een paar maanden duren), komen de correctierondes: dan lees ik de vertaling nog een paar keer helemaal door. Tijdens de eerste correctieronde verander ik nog heel veel en hak ik de meeste knopen door op plekken waar ik nog twijfel, bij de laatste rondes let ik vooral nog op foutjes, punten en komma’s. Dan stuur ik het naar de uitgever, die de vertaling nakijkt en weer naar mij terugstuurt. Ik neem alle correcties en opmerkingen door en besluit welke ik doorvoer en welke niet (al dan niet in overleg). Als laatste lees ik ook de eerste proef nog een keer helemaal door: het boek ziet er dan al uit zoals het gedrukt gaat worden. Ik kan dan geen grote dingen meer veranderen, maar wel nog eventuele foutjes eruit halen.
Welke hulpmiddelen gebruik je allemaal?
Woordenboeken: de Van Dale Engels-Nederlands en Nederlands. Synoniemenwoordenboeken als synoniemen.net en Het juiste woord. Engelse woordenboeken als Merriam-Webster, maar ook bijvoorbeeld de Urban Dictionary (superhandig als je een boek met veel straattaal moet vertalen). Daarnaast zoek ik Heel Veel op op internet. En als ik iets moet vertalen over een onderwerp waar ik weinig van weet, bel of mail ik iemand die daar veel verstand van heeft. Een jager als ik bepaalde jachttermen moet hebben, een arts als er dokterstermen in het boek zitten – voor elke vraag is wel iemand te vinden!
Hoe ziet je werkdag er ongeveer uit?
Ik begin meestal met een uurtje sporten. Om 10 uur ben ik dan op kantoor, drink ik een kopje koffie (of twee) en ga ik ondertussen aan de slag. Meestal werk ik door tot een uur of zes. Als een boek heel snel af moet of de deadline komt eraan, dan werk ik soms ook ’s avonds en in het weekend door.
Wat zijn volgens jou de kenmerken van een perfecte vertaling?
Ik weet niet of er perfecte vertalingen bestaan – elke vertaler zal een boek net even anders vertalen, en er is meestal niet één manier de beste. Maar een goede vertaling geeft in prettig leesbaar Nederlands de sfeer en stijl van het boek weer. Ik probeer me tijdens het vertalen altijd af te vragen ‘hoe je iets in het Nederlands’ zegt. Dat betekent dat je de taal waarin het boek geschreven is (in mijn geval Engels) vaak een beetje moet loslaten, want anders krijg je kromme zinnen en zie je wat er oorspronkelijk heeft gestaan. Bij een goede vertaling heb je daar geen last van. En natuurlijk zijn in een goede vertaling ook alle woordspelingen, grapjes en dialogen op een leuke en goedlopende manier vertaald.
Aan welke vertaling heb je goede herinneringen?
Ik heb aan veel vertalingen goede herinneringen, maar ik weet nog goed dat ik met Twilight bezig was en daar helemaal in opging. Dan kon ik soms echt een beetje verdwaasd over straat lopen en me verbazen over het feit dat al die mensen geen idee hadden van de wereld van het regenachtige Forks waar ik zojuist uit was gestapt. Misschien kwam het doordat het een van mijn eerste vertalingen was, maar ik kijk er met veel plezier op terug. Mijn lievelingsvertaling is denk ik toch De Hongerspelen, omdat ik dat oprecht een heel goed boek vind, en omdat het best bijzonder is dat een boek zo groot wordt. Als vertaler ben je altijd heel trots als een van je ‘kinderen’ het zo goed doet in de wijde wereld… 🙂
Kun je een voorbeeld geven van een fragment waar je erg tevreden over bent?
Onlangs is mijn vertaling van 67 seconden van Jason Reynolds verschenen, en boek dat geschreven is in ‘vrijeversvorm’, waarbij heel veel met woorden, klank en rijm wordt gespeeld. Dat was soms best lastig, maar ik ben heel blij met het resultaat. Het is best een rauw boek, over een jongen uit een achterbuurt die wraak wil nemen op degene die zijn broer heeft doodgeschoten. Een van de zinnen waar ik erg tevreden over ben, is:
Get
down
with
some
body
or
get
beat
down
by
some
body.
In mijn vertaling is het geworden:
Word
matties
met
iemand
anders
wordt
het
matten
met
iemand.
Het is én straat, én de woorden lijken – net als in het Engels – erg op elkaar, én de betekenis blijft behouden. Hoera!
Hoe zou de wereld eruitzien zonder kinderboekenvertalers?
Zonder vertalers zouden we een heleboel boeken uit andere landen niet kunnen lezen. Moet je je voorstellen dat er geen kinderboekenvertalers zouden zijn! Dan zouden we nooit kennisgemaakt hebben met Pippi Langkous, met de Gruffalo, met de mol die op zijn kop gepoept werd, met Alice in Wonderland, met Harry Potter, met Katniss Everdeen, de Grijze Jager, Andy en Terry van de Waanzinnige Boomhut, Percy Jackson, Ronja de Roversdochter, de Moemins, de dievenbende van Scipio, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Wat een vreselijk saaie wereld zou dat zijn…!
Waar werk je op het moment aan?
Op dit moment werk ik aan een YA-bewerking van Frankenstein van Mary Shelley. Dat is ontzettend leuk om te doen: ik vind Frankenstein al heel lang een geweldig boek en ik ben heel blij dat straks nog meer mensen het kunnen leren kennen. Ik heb heel veel research gedaan en me ondergedompeld in de negentiende eeuw en het – behoorlijk tragische – leven van Mary Shelley. Het moet begin volgend jaar klaar zijn, en dan gaat Sophie Pluim er nog prachtige illustraties bij maken. Een droomproject!
Wat lees je in je vrije tijd?
Van alles! Ik probeer veel Nederlands te lezen, want dat vind ik een van de belangrijkste dingen als vertaler – lezen in de taal waarnaar je vertaalt. Alleen als je Nederlands echt goed en rijk is, kun je volgens mij alle registers opentrekken om een boek goed te vertalen. Ik lees zowel fictie als non-fictie – ik hou bijvoorbeeld erg van biografieën, maar eigenlijk lees ik bijna alles. De afgelopen tijd heb ik En we noemen hem van Marjolijn van Heemstra en Jij bent van mij van Peter Middendorp gelezen. Nu ben ik bezig in Lethal White van Robert Galbraith, een pseudoniem van J.K. Rowling. Dat is het vierde deel in een serie over privé-detective Cormoran Strike, en dat zijn zulke leuke boeken dat ik er extra lang over probeer te doen, omdat het zo jammer is als het uit is. Daarna heb ik Het einde van de eenzaamheid van Benedict Wells klaarliggen. Tussendoor probeer ik zoveel mogelijk kinderboeken te lezen, om bij te houden wat er uitkomt en omdat ik ook nog af en toe in de Utrechtse Kinderboekwinkel werk.
Je schrijft ook zelf boeken. Als je een ding moest kiezen, wat zou het dan zijn: vertalen of schrijven?
Dan toch vertalen. Schrijven is heel erg leuk en een geweldige aanvulling op het vertalersbestaan, maar ik heb zoals gezegd altijd vertaler willen worden en dat hoop ik ook altijd te blijven.
“Een vertaling is perfect als de vertaler volledig onzichtbaar is” zegt een van de vertalers, verderop in deze maand.
Dertig dagen lang zijn ze even wat zichtbaarder. In deze Maand van de Kinderboekenvertaler stellen dertig vertalers zich voor. Het is een bont gezelschap. Sommigen hebben recent hun eerste kinderboek vertaald, anderen hebben al vele tientallen boeken vertaald. De meesten vertalen vanuit het Engels, maar sommigen ook vanuit het Duits, Frans, Zweeds, Noors, Deens of Italiaans. Een paar vertalen vanuit het Nederlands naar het Engels of het Duits.
Allemaal proberen ze een zo goed mogelijke vertaling af te leveren. Een vertaling waaraan je niet merkt dat het een vertaling is. Hoe doen ze dat? Hoe gaan ze te werk? Welke hulpmiddelen gebruiken ze?
De komende maand vertellen ze over zichzelf, over hun werk. Wat er zo leuk aan is, en hoe lastig het soms is.
Elke dag om 12:30 verschijnt een nieuw interview op deze website. Op sommige dagen verschijnen er ook nog andere stukken. Bijvoorbeeld de rubriek “Try this at home”, waarbij je zelf aan de slag mag met een lastig te vertalen fragment. Vandaag verschijnen er in totaal vijf stukken, maar dat is vermoedelijk direct het maximum.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe berichten? Elders op deze pagina vind je een knop ‘Volg’. Als je daarop klikt krijg je notificaties per e-mail. Die kun je natuurlijk op elk moment weer stopzetten.
Natuurlijk is het leuk als je reageert. Dat kan onder elk bericht, maar ook op social media. Ik zal proberen er aan te denken daar de hashtag #MvdKbv te gebruiken. #MaandvandeKinderboekenvertaler mag natuurlijk ook, maar die is een beetje lang.
Richard Thiel
Over 9 dagen start de Maand van de Kinderboekenvertaler: vanaf 1 november staat elke dag een andere kinderboekenvertaler in de schijnwerpers, hier op dit blog.
Elke keer als ik kijk naar de lijst met kinderboekenvertalers die zich hebben aangemeld, word ik blij. Ik had me geen betere line-up kunnen wensen: zo ongeveer iedereen van wie ik hoopte dat hij of zij zich zou aanmelden, staat op de lijst.
Inmiddels heb ik naar de eerste 15 vertalers een vragenlijst gestuurd; als je je hebt opgegeven, maar nog niets hebt ontvangen, sta je dus ingepland voor de tweede helft van november.
Wil je meehelpen? Dat kan! Ik ben op zoek naar lijstjes. Wat zijn bijvoorbeeld jouw favoriete boeken van een bepaalde vertaler? Of jouw favoriete boeken die vertaald zijn uit een bepaalde taal? Ook mag je vertellen waarom je de boeken die door een bepaalde vertaler zijn vertaald zo graag leest. Stuur je lijstje of stukje naar richard.thiel@online.nl.
Een half jaar geleden deed ik op dit blog een oproep: wie wil er meedoen aan de Maand van de Kinderboekenvertaler?
De respons was veel groter dan ik verwacht had: 25 kinderboekenvertalers meldden zich aan. Meest vertalers vanuit een andere taal naar het Nederlands, maar ook een paar andersom. Sommigen die nog niet zo lang vertalen, anderen die het al heel lang doen.
Ook kreeg ik enthousiaste reacties van een recensent en een uitgever, dus die ga ik ook proberen mee te nemen in november, tijdens de Maand van de Kinderboekenvertaler (MvdKv).
Het werk heeft een tijd stilgelegen, maar nu pak ik het weer op. Ik ga nadenken over vragen aan vertalers en uitgevers, en over lijstjes die ik kan maken.
Intussen kan ik jullie hulp gebruiken:
Ik hoop half oktober een planning per dag te hebben. Zo rond die tijd hoop ik ook de vragenlijsten te gaan versturen.
Toen ik met dit blog begon, was een van de vragen die ik noemde ‘wie is de beste vertaler van kinderboeken?’ Die vraag wil ik nog steeds graag een keer gaan beantwoorden. Daarbij wil ik verschillende invalshoeken combineren: de prijzen die de vertaalde boeken gewonnen hebben, de hoeveelheid vertaalde boeken, het aantal verschillende talen waaruit een vertaler vertaald. En misschien toch ook wel mijn eigen voorkeuren.
Afgelopen week kwam ik via vertaler Aleid van Eekelen-Benders terecht op het blog Boekmama, waar acht hele mooie boeken, die door Aleid vertaald zijn, op een rijtje werden gezet. Dat vond ik een heel leuk idee: lijstjes maken van de mooiste boeken van kinderboekenvertalers. Ik kreeg ook het idee om lijstjes te maken van de mooiste boeken die uit een bepaalde taal vertaald zijn.
En zo ontstond het idee voor De Maand van de Kinderboekenvertaler, waarin ik dit soort vragen beantwoord. Maar ook een maand waarin kinderboekenvertalers zichzelf kunnen presenteren, aan de hand van een interview waarbij aan iedereen dezelfde vragen over vertalen worden gesteld.
Ik ben nog niet uitgedacht. Vinden jullie dit een leuk idee? Welke vragen zou je willen stellen aan een vertaler? En als je vertaler bent, zou je dan mee willen doen? Ik denk erover om de maand in november 2018 te houden.
Heb je ideeën, aanvullingen, of wil je meedoen? Gebruik dan het contactformulier op dit blog, of mail naar richard.thiel@online.nl.
En delen of mensen tippen mag natuurlijk.
Kjoek? 