Wat is het verschil tussen Maria Poppins en Mary Poppins?

Ik houd erg van Mary Poppins. Van de film, maar nog meer van het boek. Ik herlees het ongeveer elke tien jaar een keer. Met veel plezier, want vooral in het boek is Mary een kindermeisje naar mijn hart: geheimzinnig, ijdel, een beetje bits en stiekem erg aardig. Al zal ze dat laatste nooit toegeven.

Wat ze ook niet zal toegeven, is dat ze aan het verouderen was. De Nederlandse vertaling van A.C. Tholema stamt uit 1951. En het verhaal Een slechte dinsdag deed al een tijdje mijn tenen krommen. Er komen een eskimo, neger, chinees en indiaan in voor, die op stereotype wijze beschreven worden. Ik was dan ook benieuwd naar de nieuwe vertaling door Tiny Fisscher. Ik vergeleek de nieuwe vertaling (de 12e, geheel herziene druk uit 2018) met de 11e druk uit 2011 en de 7e druk uit 1979. De versie uit 2011 is gebaseerd op de herdruk uit 2002, waarin de originele vertaling bewerkt is door Mariska Hammerstein.

De 7e druk is net als het Engelse origineel geïllustreerd door Mary Shepard; de 11e druk door Els van Egeraat en de 12e door Geertje Aalders.

Namen
In 1979 heette Mary nog Maria. De kinderen heetten Jannie, Michiel, Marc en Barbara Bank. Volgens mij was het vroeger normaler om namen te vernederlandsen. In de 11e druk (en waarschijnlijk al eerder) heet de hoofdpersoon Mary, maar de andere namen zijn niet aangepast. Wel in de 12e druk: daar heten ze Jane, Michael, John en Barbara Banks. Net als in het Engelse origineel.

Taalgebruik
In de oude druk was het taalgebruik wat verouderd (fragment uit het tweede hoofdstuk, De uitgaansdag):

“Allemachies!” zei Maria Poppins. Dat zei ze altijd, als ze iets prettig vond.
“Jandoppie!” zei de lucifersman. En dat was zijn speciale uitdrukking.
“Wilt u geen plaats nemen, m’vrouw?” vroeg een stem, en ze draaiden zich om en zagen een lange man in een zwarte jas uit het bos komen, met een servet over zijn arm.

In de 11e druk is dat al iets aangepast:

‘Allemachies!’ zei Mary Poppins. Dat zei ze altijd, als ze iets prettig vond.
‘Jandoppie!’ zei de lucifersman. En dat was zijn speciale uitdrukking.
‘Wilt u niet plaatsnemen, mevrouw?’ vroeg iemand opeens. Toen ze zich omdraaiden, zagen ze een lange man in een zwarte jas met een servet over zijn arm uit het bos komen.

De nieuwe vertaling is behoorlijk anders:

‘Krijg nou wat!’ zei Mary Poppins.
‘Verhip!’ zei Bert.
‘Gaat u zitten, mevroi,’ klonk plotseling een zeer deftige stem. Ze draaiden zich om en zagen een lange man in een statig zwart pak uit het bos komen, een wit servet over zijn arm gevouwen.

Deze voorbeelden laat zien dat de nieuwe vertaling flink afwijkt van de oorspronkelijke. Het leest allemaal iets lekkerder. Het taalgebruik is nog steeds een beetje ouderwets, met woorden die nu niet meer gebruikt worden. Dat is niet erg: het boek speelt ergens aan het begin van de vorige eeuw en dat mag je best merken. Het moet alleen niet oubollig worden, zoals dat in oudere drukken het geval was.

Een slechte dinsdag
In de nieuwe vertaling heet dit hoofdstuk Stoute dinsdag. Het verhaal wijkt flink af van het verhaal in eerdere drukken. Mary, Jane en Michael ontmoeten geen mensen meer, maar dieren: een ijsbeer, een blauwe ara, een panda en een dolfijn. De vertaler baseerde zich hierbij op een door de auteur aangepaste versie van haar originele verhaal.

Tot slot
Let ook op de illustraties van knipkunstenaar Geertje Aalders. Haar paginagrote illustraties in zwart-wit zijn erg mooi. Maar het omslag in kleur steelt de show.

Met deze nieuwe editie, met een nieuwe vertaling en nieuwe illustraties, kan Mary Poppins weer een hele tijd vooruit.

Hoe staat het met de Maand van de Kinderboekenvertaler?

Een half jaar geleden deed ik op dit blog een oproep: wie wil er meedoen aan de Maand van de Kinderboekenvertaler?

De respons was veel groter dan ik verwacht had: 25 kinderboekenvertalers meldden zich aan. Meest vertalers vanuit een andere taal naar het Nederlands, maar ook een paar andersom. Sommigen die nog niet zo lang vertalen, anderen die het al heel lang doen.

Ook kreeg ik enthousiaste reacties van een recensent en een uitgever, dus die ga ik ook proberen mee te nemen in november, tijdens de Maand van de Kinderboekenvertaler (MvdKv).

Het werk heeft een tijd stilgelegen, maar nu pak ik het weer op. Ik ga nadenken over vragen aan vertalers en uitgevers, en over lijstjes die ik kan maken.

Intussen kan ik jullie hulp gebruiken:

  • Ben je een vertaler en heb je je al aangemeld? Het is fijn als ik je mailadres heb, dan kan ik je tzt de vragenlijst toesturen. Als ik je mailadres al heb, hoef je niets te doen. Is dat niet zo, mail dan even naar richard.thiel@online.nl
  • Ben je een vertaler, heb je je nog niet aangemeld maar wil je wel meedoen? Fijn! Stuur even een mail naar richard.thiel@online.nl. Ik streef naar 30 vertalers (voor iedere dag in november een), dus waarschijnlijk zal het zijn: vol=vol
  • Welke vragen zal ik stellen aan de vertalers? Heb je brandende vragen, geef ze dan aan me door
  • Welke lijstjes zal ik gaan maken?

Ik hoop half oktober een planning per dag te hebben. Zo rond die tijd hoop ik ook de vragenlijsten te gaan versturen.

Wat is De Maand van de Kinderboekenvertaler?

Toen ik met dit blog begon, was een van de vragen die ik noemde ‘wie is de beste vertaler van kinderboeken?’ Die vraag wil ik nog steeds graag een keer gaan beantwoorden. Daarbij wil ik verschillende invalshoeken combineren: de prijzen die de vertaalde boeken gewonnen hebben, de hoeveelheid vertaalde boeken, het aantal verschillende talen waaruit een vertaler vertaald. En misschien toch ook wel mijn eigen voorkeuren.

Afgelopen week kwam ik via vertaler Aleid van Eekelen-Benders terecht op het blog Boekmama, waar acht hele mooie boeken, die door Aleid vertaald zijn, op een rijtje werden gezet. Dat vond ik een heel leuk idee: lijstjes maken van de mooiste boeken van kinderboekenvertalers. Ik kreeg ook het idee om lijstjes te maken van de mooiste boeken die uit een bepaalde taal vertaald zijn.

En zo ontstond het idee voor De Maand van de Kinderboekenvertaler, waarin ik dit soort vragen beantwoord. Maar ook een maand waarin kinderboekenvertalers zichzelf kunnen presenteren, aan de hand van een interview waarbij aan iedereen dezelfde vragen over vertalen worden gesteld.

Ik ben nog niet uitgedacht. Vinden jullie dit een leuk idee? Welke vragen zou je willen stellen aan een vertaler? En als je vertaler bent, zou je dan mee willen doen? Ik denk erover om de maand in november 2018 te houden.

Heb je ideeën, aanvullingen, of wil je meedoen? Gebruik dan het contactformulier op dit blog, of mail naar richard.thiel@online.nl.

En delen of mensen tippen mag natuurlijk.

Welke boeken zijn na 2012 in het Zweeds vertaald?

Joke vroeg: “September 2018 is er in Småland het eerste SmåBUS festival, een boekenfestival met lezingen en workshops voor gepubliceerde kinderboekenschrijvers en illustratoren van verschillende landen.
Sommige deelnemers uit Nederland en België kunnen een travelgrant krijgen, maar enkel indien ze een boek (of meerdere boeken) hebben dat naar het Zweeds is vertaald. Kun jij erachter komen welke Nederlandse en Belgische kinderboeken na 2012 naar het Zweeds vertaald zijn?”

Het Nederlands Letterenfonds heeft een kopje ‘Schrijvers en vertalers‘. Het formulier op die pagina lijkt niet lekker te werken. Maar ze hebben ook een Vertalingendatabase en daarmee kunnen dit soort vragen uitstekend opgelost worden. Kies voor Zelf zoeken, selecteer bij ‘Taal’ Zweeds, bij ‘Jaar’ van 2013 tot 2017, bij ‘Genre’ Kinder- en jeugdliteratuur of Prentenboek of Sprookje. Die zoekacties leveren respectievelijk 10, 5 en 0 titels op. Onder andere van Jef Aerts, Toon Tellegen, Marit Törnqvist en Max Velthuijs.

Het lijkt erop dat de database behoorlijk compleet is. Als je alleen zoekt op Kinder- en jeugdliteratuur, zonder verdere beperking, levert dat bijna 7000 titels op.